|
438 THEODOSIO AUG XVI ET FAUSTO VC CONSS
W610. NV 1.1 (Fausto pr.pr. d. 8 July 438 Ravenna) Quaecumque de
provincialium levamine (provincialium levamini Meyer.app.?)
conferri praesentium rerum condicio patitur, prona benignitate clementiae
nostrae relaxat humanitas. Quid est enim vel iustitiae tam proximum vel nobis
magis familiare, quam piam manum porrigere defessis et eorum quod regimus
angustiis in tempore subvenire? Praesertim cum defectui publico praeceptisque
serenitatis nostrae subiectorum certatim semper famulentur obsequia, cuius
devotionis meritum, recentium pariter votorum sacra festivitas, velut sub
cuiusdam muneris debitis, exigit, ut ad occasionem praestandi alacrius
incitemur, Fauste parens karissime atque
amantissime. 1. Unde illustris et praecelsa magnitudo tua secundum
saluberrimam suggestionem suam, quae proposito nostro placere gestiens
cogitationes suas ad provinciarum remedia semper extendit (extendit
Zirardin. expendit G), universis possessoribus hac pragmatici
nostri auctoritate sciat (sciet G) esse consultum, ita (delete
ita Meyer.app.) ut, quidquid in reliquis superiorum temporum
residere calculi publici ratio deprehenderit, in quartam usque indictionem per
omnes provincias atque insulas Italiae, per Africam vero tertiae indictionis
debita titulis fiscalibus eximantur. Quae cum nihil publico nomini proficiant,
exhaustum tamen possessorem redimentemque semper indutias continuis dispendiis
inquietant. Quod nunc omne et in perpetuum penitus remittentes nihil ex
hac functione constituimus tabularia publica retinere omnisque recidivae
calumniae aditus praestruentes praecipimus nihil exactoribus de praedictarum
dumtaxat indictionum reliquis umquam, nihil licere iudicibus.
439 THEODOSIUS AUG XVII ET FESTO VC CONSS
W611. NV 3 (ad Maximum/Maximo pr.pr. II d. 28 Aug/March 439 Ravenna) In augendo
statu urbium singularum servata catholicae religionis veneratione tam
praecedentia veterum parentumque nostrorum statuta renovamus quam nostris
legibus observanda (omit o. Fuld.) decernimus (discernimus
D), ne passim imminutione municipum, cum numerositas ex abundanti
(exabundantis Meyer.app.?) clericatus augetur, publica damna
generentur. Non dubium est enim, cum non expletis muniis ad obsequium
venerabilis ministerii curialis admittitur (remittitur O), relisum
(recisum Pith.) in paucos publicae functionis onus nequaquam posse
tolerari et rursum (rursum G rursus d.O) migrantibus
patrimoniis curialium ad personas, quae functionibus municipalibus non
tenentur, propriam civitatis nutare substantiam. 1. Propterea praesenti lege
decernimus (decernimus g sancimus d.O), ut quisque
(quisquis O Pith.) ante huius sanctionis diem suscepit clericatus
officium non expletis urbis propriae muniis ac muneribus (oneribus
Meyer.app.), in ea quidem quam meruit religionis observatione
perduret, sed omnia per suffectum tam personalia quam patrimonii onera cogatur
agnoscere. Facultates suas pro virili portione singulis filiis dividat sibimet
simili parte servata; quod si filios non habuerit, duas partes facultatum
suarum praeter ullam alienationis fraudem propinquis ad curiam pertinentibus
tradat - qui (quod d) si defuerint, easdem octo uncias ordini proprio
proficere debere censemus, quoniam non minor est affectio patriae quam parentum
- ; tertiam sane propriae substantiae servaturus. 2. Qui vero redditis
(relictis Pith.) patriae muneribus dudum ad officium clericatus
accessit, filiis, quos sibi procul dubio curia vindicat, facultatum suarum,
sicut iam diximus, virilem singulis portionem tradere non moretur. Qui si
filios non habuerit, ea, quae superius (add et d) de patrimonii
distributione talis personae constituta sunt, observare cogetur (cogetur
g.O Pith. cogitur d). Decet enim eum, qui
sacrosanctis desiderat inhaerere mysteriis, fide magis divitem quam
facultatibus approbari (approbare g). 3. In futurum vero ad
ecclesiastica ministeria curialem suscipi praesenti lege prohibemus, ut
fiscales necessitates numerositate municipum facilius impleantur. Si quis sane
ad clericatus obsequium etiam contra legum vetita animi devotione properaverit,
si propriae non compleverit onera civitatis, universa per suffectum reddere
compellitur (compelletur O Pith.): simili legis observatione
facultates suas, sicut supra scriptum est, aut cum filiis aut cum propinquis
aut cum patria divisurus. Quod si expletis muniis sacrosanctae religionis
fuerit ministerio coniunctus, facultates suas viritim filiis distribuere per
iudicem (iudicium d.O) mox cogetur, sibimet virilem portionem
inter liberos (filios d.O) servaturus. Qui si liberos non
habuerit, duas parte patrimonii sui propinquis, qui tamen curialitatis oneribus
obnoxii sunt, absque ullo imminutionis commento, sicut superius dictum est,
sciat protinus conferendas, omnibus in medium deductis, quae post honorem
(honorem g Cuiac. hanc rem d) clericatus in fraudem legis
alienanda esse (omit esse d.O) crediderit: tertiam cui
voluerit proprio dispensaturus arbitrio. Quae nostram serenitatem temperasse
(temperasse O Pith. sperasse d) humanitatis intuitu vetera
legum constituta testantur, quibus omne patrimonium cedere ordini proprio
curialis praeceptus est, quoties ad ministerium clericatus eligitur. 4. Illam
quoque partem dispositio nostra non praeterit, ut, quisquis (quisque d
Meyer.app.?) civis vel incola deinceps in nullo obnoxius
(add curiae Meyer.app.?), cuius tamen substantia
trecentorum solidorum non exuperet quantitatem, fuerit repertus, habeat
adipiscendi clericatus liberam facultatem. Eum vero, cuius patrimonium maiore
quam definivimus aestimatione censebitur, liceat curiae secundum vetera statuta
sociari, exceptis his, qui sacris scriniis nostris et agentum in rebus scholae
militant et aliis qui continuatae militiae observatione desudant, ut multis
provisionum generibus ordinum numerus suppleatur nec tamen desint ministri
venerandae religionis obsequiis, Maxime parens karissime
atque amantissime. 5. Illustris et praecelsa magnitudo tua huius
legis saluberrima constituta sub edictorum promulgatione faciet (faciet
g faciat d.O) in omnium notitiam pervenire, ut sacrilegii
reatus involvat ac viginti librarum auri multa percellat quam non oboedisse
clauerit edictalibus constitutis.
440 VALENTINIANUS AUG V ET ANATOLIO VC CONSS
Tenure of western quaestor no.16 begins
W612/16/1. NV 4 (Maximo pr.pr. II d. 24/25 Jan 440 Roma) Usu rerum frequenter
agnovimus specialibus beneficiis generalem devotionem gravari recidente
(recidente O Pith. recedente d) in reliquos tributorum
sarcina, quae singulis quibusque subducitur, Maxime parens
karissime atque amantissime. 1. Et ideo illustris et
praecelsa magnitudo (magnitudo g magnificentia d.O) tua
pragmatici nostri secuta decretum sciat secundum suggestionem suam, manentibus
his, quae dudum de removendis specialibus (omit specialibus g)
beneficiis censuimus, omnia, qua specialiter contra vetitum impetrata sunt, non
valere et functionem publicam aequaliter ab omnibus oportere cognosci, ut et
quod in commune statutum salubriter fuit esse (fuit esse
Meyer.app. fuisse libri) perseveret nec denuo in haec
ambitus redeat, quae iterata praeceptione removimus (removimus g
removemus d.O).
W613/16/2. NV 5 (ad populum d. 3 March 440 Roma) Urbis Romae, quam merito caput
nostri veneramur imperii, in tantum nos cura non deserit, ut quieti eius atque
abundantiae modis omnibus consulamus. Graecos itaque negotiatores, quos
pantapolas dicunt, in quibus manifestum est maximam inesse multitudinem
magnamque (unamque O) in emendis vendendisque mercibus diligentiam,
ulterius non patimur sacrae urbis habitatione secludi, licet eos dissensio et
maxima (maxima g maxime d.) invidia tabernariorum (add
magis Pith.) quam venerabilis urbis Romae utilitas a negotiatione
submoverit. 1. Idcirco hoc edicto singuli universique cognoscant pantapolis ad
urbem Roman redeundi negotiandique licentiam restitutam, ut cura pervigili
ubertas populo ministretur et in rebus suspectis a maiore (i.r.s. et a.m.
Meyer.app.?) multitudine civitas possit habitari (habitare
g), ita ut, si quis statuta pretia non servaverit, in eum pro qualitate
facti vindicta procedat nec ob unius aut alterius delictum omne corpus liceat
excludi. Ita enim cura multorum nec abundantia deerit et profutura civitati
augebitur multitudo. 2. Ex illa sane parte totam sollicitudinem omnemque
formidinem vestris animis censuimus auferendam, ut huius edicti serie cognoscat
universitas nullum de Romanis civibus, nullum de corporatis ad militiam esse
cogendum, sed tantum ad murorum portarumque custodiam, quoties usus exegerit,
illustris viri praefecti urbis dispositionibus ab omnibus obsequendum
(obsequendis Pith.). 3. Cuius ordinatio etiam in muris, turribus et
portis quae sunt labefactata restituet (restituet g restituat
d.O), ita ut a (a Pith. omit libri)
reparatione murorum vel omnium, quae supra dicta sunt, nullus penitus
excusetur. 4. Illud quoque pro tuendo statu venerandae urbis decernimus, ut a
collatione tironum et ab exsolvendis septem solidis per millenas nuper indictis
cespes formensis, arensis, calcarius et vectuarius habeatur (habeantur
Pith.) immunis, ut promptius (promptius g.O Pith.
propitius d) devotionem solitae functionis agnoscant (agnoscant
gda agnoscat db.O).
W614/16/3. NV 6.1 (Sigisvuldo com. et mag.utr.mil. d. 20/25 March 440 Roma)
Frequentare (frequentari d frequenter et g) saepius constituta
temeritas plectenda compellit, ut inexcusabilis (inexcusabilis
O Pith. excusabilis d)
culpa sit, quam etiam recens prohibitio non emendat. Nulli enim concedi fas
est, si toties vetita, nunc quoque severius interdicta temptaverit. 1.
Reparandi feliciter exercitus cura conferre (conferii g Pith.
conquiri O) debere tirones possessorem censuimus. Ne qui tamen damni
publici abusus occasione lucrum capere se credat de fiscali dispendio, si
personam semel insignitam militari titulo ruris colendi causa vel negotiationis
exercendae gratia aut cuiuslibet ministerii occasione detentet (detinet
Pith.), Sigisvulde parens karissime atque
amantissime (add et gd.O), idcirco illustris et
praecelsa magnitudo (magnitudo G magnificentia d.O) tua
hac nos sciat edictali lege iussisse, quisque (quisquis Pith.) de
tironibus aliquem nec non prioris militiae virum proprios (proprium g)
numeros (numerum gd) et signa deserentem rustico urbanove praedio
crediderit occultandum, et ipsum restituat (restituat Pith. restituet
gd) quem celavit et tres alios aptos militiae poenae nomine cogatur
inferre; colonus conductor actorve loci, si id aetatis sit, ut stipendia ferre
possit, militiae protinus aggregatur. Quod si nesciente domino desertor in
cuiuslibet aedibus latuerit, colonum conductorem actoremve, qui id scierit,
capitali supplicio esse feriendos. 2. Verumtamen ne occasionem calumniae
(calumniandi Pith.) dedisse videamur, si temporaliter habitandi causa
miles vel tiro cuiuslibet praedium forte accesserit (accesserit
Meyer.app. successerit libri), id servata moderatione
censemus, ut intra tricesimum diem, postquam in eodem loco esse coeperit,
correptum is, quem superior legis poena constringit, ad civitatem quamque
proximam deducat, officio publico ac primoribus civitatis tradat sub
confectione gestorum ad provinciae moderatorem protinus perducendum
(producendum g dirigendum O), ut eius cura ad signa propria
reducatur et poenis competentibus subiugetur (subiungitur g). 3. Iudicem
sane, si coniventiam in his exsequendis (exhibendis g)
neglegentiamve (neglegentiamve Meyer.app. neglegentiamque
libri) praestiterit, decem libras auri eiusque officium similem
quantitatem poenae nomine fisco iubemus exsolvere. 4. Quam legem ne quis se
ignorasse confingat, per omnes provinciarum civitates edictis sollemnibus
(magnitudo tua Meyer.app. ?) divulgabit (divulgabis O
Pith.).
W615/16/4. NV 7.1 (ad Maximum/Maximo pr.pr. II d. 4 June 440 Ravenna) Palatinae
exactionis enormitas deducta saepius in querellam necessitatem nobis formandae
sanctionis imposuit, cuius obstinatio quae refugere debuit augere contendit, ad
hoc praeteritae impunitatis praesumptione decepta, ut continuato scelere
graviores aculeos severitatis incurrerit (incurrerit gd incurreret
O). Unde magnificentiae tuae suggestionem numerosis administrationibus
et virtutibus congruentem libenter accipimus, quae possessoribus et
negotiatoribus consuli generaliter postulavit, quorum brevi (brevis g)
devotio concidisset, si, quantum fisco inferendum est, aut tantum aut amplius
exigendum sibi avaritia vindicaret, non dissimulandam obiectionem nostris
saeculis generans, cum devotum publico privatis (publicis et privatis O)
utilitatibus dispendia profutura comitantur. 1. Quapropter sublimis
excellentiae tuae saluberrimam suggestionem secuti veneranda in aevum lege
sancimus, ne quisquam palatinorum superindicti vel aurariae ceterasque ad
utrumque aerarium pertinentes exigens functiones ultra summam traditis sibi
iuxta praesentem censum de scrinio brevibus comprehensam commodi nomine
accipiendum aliquid noverit aut petendum, cessantibus causarum titulorumque
instructionibus fictis (factis d) ... (insert e.g.
exigentibus titulos eos Meyer.app.), quos (quas O) odio
calumniarum cessare praecipimus et quos (quas O) non in usum publicum,
sed in aviditatis exemplum calliditas compulsorum minantur, sacrilegii
percellendis reatu, proscriptionis (proscriptioni O) etiam supplicioque
dedendis (condemnandis Pith.), cum huiusmodi usurpationem probatio
confutarit. 2. Quam examinationem atque vindictam si aditi illustres
viri comites utriusque aerarii fortasse neglexerint, amplitudinem tuam nobis
oportet suggerere, ut neglectas iustissimas provincialium querimonias
vindicemus. 3. Tantum autem nos licentia huius cupiditatis offendit, ut
inveteratam usurpationem resecare (resecare g resarcire
d.O Meyer.app.?) cupientes moderatores provinciarum
rapinis ire obviam censeamus et ad magnitudinem tuam sine ullo metu suae
condemnationis referre. 4. Praeterea cunctis excusationibus aditus obstruentes,
quibus agenda necessario aliquoties negleguntur, hoc constituto nostro
adicimus, ut illustres viri utriusque aerarii comites a condemnationibus
iudicum et curialium noverint abstinendum, delicta eorum vel dissimulationem
tam clementiae nostrae quam sedi tuae amplitudinis cum extiterint (steterint
g cum constiterint Meyer.app.?) ingerentes, quo praedictae
sedis tuae tum (tuae tum Meyer.app. tantum g.d)
secuta correptio praesentia resecet, futura componat. Quam rem vetustatis et
disciplinae publicae amore decernimus, Maxime parens karissime
atque amantissime. 5. Illustris igitur et praecelsa magnitudo
(magnitudo g magnificentia dO) tua edictalem legem et
functionibus publicis iugiter profuturam programmate suo in cunctorum
provincialium iubebit ire notitiam, ut agnoscat universitas nostro saeculo
improbis ausibus (abusibus Pith.) nil licere.
W616/16/5. NV 8.1 (Pierio pr.urb. d. 9 June/Jan 440 Ravenna) Si divalium
sanctionum (divales sanctiones O) nulla pervasores (pervasorem d)
poena percelleret (percellerent O), nostris procul dubio remediis esset
temeritas persequenda, ne (ne g Pith. ut Pith. omit
d.O) alieni iuris usurpator praesumptionis suae fructu impune
potiatur, cum ea, quae disceptationis examinatione decursa possent recuperari
legibus possidenti (posset recuperare legibus poscenti d), festino
cupiditatis ardore pervaserit. 1. Movet siquidem serenitatem nostram viri
illustris Auxiliaris tam iusta quam vindicanda conquestio, cuius querellis et
subiectorum series fidem tribuit et magna assertio virtutum (virtutis
d.O) multis perennitati nostrae administrationibus comprobata:
qui se domus suae possessione intra urbem venerabilem positae nullius litis
actione pulsatum per illustrem virum Apollodorum patefecit esse depulsum,
absentiae videlicet suae occasione captata, dum, si qua precatio (praecautio
Pith. vere ratio Meyer.app.?) fuisset in causa, non parvis
temporibus Romae in eadem domo consistens in memorato illustri viro
actione proposita potuerit conveniri (convenire g). Quando, hoc
(delete hoc Hänel) quod in praedicto viro illustri non
perspicimus observatum, possessorum praetermissa conventio est? Quando dominis
(domino Pith.) non sunt denuntiata litigia et de cognito potius
negotio expectata sententia? Aut quae patrimoniorum potest esse securitas, si
toties insidiatur invasor, quoties possessores esse contingit absentes? 2.
Verum quia illicitis ausibus videmus quae sunt pro possessorum quiete
salubriter constituta calcari et frequenter pro multorum negotiis specialis
querella commonuit (commovit d.D Meyer.app.?)
omnibus profutura decerni, merito praecedentia inclitorum principum parentumque
nostrorum statuta renovamus. Idcirco mansura in aevum lege sancimus, ut,
quisquis inconvento domino, non expectata vel adversus praesentem vel in
contumacem definitiva sententia (omit vel ... sententia O),
possessorem de praedio rustico urbanove (urbanove Ritterhusius urbanoque
d.OD) depulerit, possessione protinus restituta causae totius,
sicut dudum constitutum est, amissione multatus aestimationem rei occupatae mox
cogatur inferre: hoc etiam coniuncto, ut si iudex in huiusmodi negotiis hanc
putaverit sanctionem nostram (sanctionis nostrae d.OD)
dissimulandam ac non in executionem mittendam esse sententiam, quae de
inferenda aestimatione prolata est, iustitia ipsa (omit ipsa
d.OD iuxta Pith.) statutam taxationem, cum fuerit accepto
successore privatus, exsolvat. 3. In praesenti vero causa viro
illustri Auxiliari domum restitui iubemus invasam, omni, si qua viro
illustri Apollodoro competere potuerat, actione consumpta, qui, quod
legibus debuerat postulare (postulari d), inconvento possessore
pervasit. Quem ulterius prosequi lites causasque non patimur earum rerum, quas
aliis possidentibus non debuit occupare (occupare Pith. comparare
OD comparari d), quique debet in acceptum referre, quod ei
aestimationem rei de qua agitur nostrae pietatis humanitate concedimus, quae
potuit multiplicium legum securitate (severitate Pith.) deposci. 4. Eas
vero mulieres, quas aut vendendo litigium aut invasionis participando
temeritatem constat negotium non habere, ne qua instaurandi litigii quaeratur
occasio, omni actione privamus: non praeiudicantibus contractibus, si quos
occupatores fortasse cum quibuscumque personis de eadem domo in praeiudicium
domini inire voluerunt (voluerint ga), quoniam res pervasa in alium
transferri (transferre gd.D) iure non potuit. 5. Restituturum
(restitutum iri Meyer.app.?) quoque censemus, quaecumque de rebus
eius illo expulsionis tempore a quocumque pervasa sunt. Neque enim ita
remittimus ultionem, ut diripi aut occultari aliena patiamur, Pieri
parens karissime atque amantissime. Quare (quare
g. Pith. itaque OD) illustris magnitudo (magnitudo
g magnificentia d.OD) tua in traditione aedium pervasarum
Marcianum agentem in rebus vel officium suum iubebit parere decretis (edictis
O) nec ullam saluberrimis praeceptionibus nostris tarditatem sub
impedimento cuiuscumque personae patiatur afferri. 6. Ut vero ea, quae pro
possessorum (possessore D) omnium quiete (quietem g.G)
sancimus, in omnium possint notitiam pervenire, hanc legem nostram amplitudo
tua propositis divulgabit (vulgabit OD Pith.) edictis.
W617/16/6. NV 9 (populo Romano/ad populum Romae d. 24 June 440 Ravenna/Roma)
Quoties publica poscit utilitas, universitatis sollicitudinem ducimus
advocandum, ut omnibus profutura impleantur ab omnibus, nec molestum esse
(add id Pith.) provincialibus nostris credimus, quod pro ipsorum
salute disponitur, ut resistendi praedonibus cura subeatur. Gensericus hostis
imperii nostri non (ut d haud Pith.) parvam classem de
Karthaginensi portu nuntiatus est eduxisse, cuius repentinus excursus et
fortuita depraedatio cunctis est litoribus formidanda. Et quamvis clementiae
nostrae sollicitudo per diversa loca praesidia disponat atque invictissimi
principis Theodosii patris nostri iam propinquet exercitus et excellentissimum
virum patricium nostrum Aëtium cum magna manu adfore mox credamus cumque
vir illustrissimus magister militum Sigisvuldus tam (tutam Pith. etiam
Meyer.app.?) militum atque (quam O) foederatorum tuitionem
urbibus ac litoribus non desinat ordinare, tamen quia sub aestiva navigandi
opportunitate satis incertum est, ad quam oram terrae possint naves hostium
pervenire, singulos universosque hoc admonemus (nostros monemus d)
edicto, ut Romani roboris confidentia et (et d. ex d.O)
animo, quo (quo O Pith. quod gd) debent propria defensari
(defensari g defensare d.O), cum suis adversus hostes, si
usus (usus g ius d Fuld. vis O Pith.)
exegerit, salva disciplina publica servataque ingenuitatis modestia, quibus
potuerint utantur armis nostrasque provincias ac fortunas proprias fideli
conspiratione et iuncto umbone tueantur: hac videlicet spe laboris proposita,
ut suum fore non ambigat quidquid hosti victor abstulerit. ET
MANU DIVINA: PROPONATUR AMANTISSIMO NOSTRO POPULO ROMANO.
Tenure of western quaestor no.16 ends
441 CYRO VC CONS
W618. NV 8.2 (Auxentio pr.pr. d. 27 Jan 441 Ravenna) Habet hoc insitum
(institutum D) sollicita aequitatis examinatio, habet secundarum
cogitationum (cognitionum s2) subtilior et exactior cura, ut, si quid in
legibus ferendis post impetum primum deliberatio properata deliquerit
(dereliquerit sa), hoc consilio perpensiore (perpensiore Goth.
propensiore d.s) revocetur. Permittit enim consuetudo ipsa rerum,
(add et s2) astipulantur innumera vetustatis exempla multas leges
a suis latoribus dempta aut addita parte posse corrigi, multas tractatu
maturiore penitus abrogari (auferri sv). Quod nunc de (esse s2)
abolenda constitutione decernimus, quam non ante multos menses ad preces (ad
preces G Pith. de prece OD.s2) illustris viri
Auxiliaris promulgaveramus moti ingesta nobis pervasionis invidia. Sed quia
obsecratio viri illustris Apollodori nuper nos attentiores ad aestimandam
iustitiam fecit, ob hoc tractatis omnibus et plena aestimatione discussis
propter illa praecipue, quae negotii modum, de quo tunc actum est, supergressa
fuerant et immerito personas mulierum pariter illigaverant (illigaverat
ds2), supra memoratam legem praesentis edicti auctoritate removemus,
Auxenti parens karissime atque amantissime. 1. Unde
illustris magnitudo (magnitudo g magnificentia dsx.OD
Fuld.) tua hanc, qua praecepti superioris vacuatur incautior (in paucis
ga) definitio, programmatis (pragmatica OD) adiectione
(adiectione Meyer lectione libri) vulgabit (evulgabit
Pith.), ut agnosci ab omnibus possit his, quae in illa displicent,
abolitis id, quod solum de vetustate repetitum probabile videtur, priscarum
tantum legum definitione servandum.
W619. NV 10 (Maximo pr.pr. II d. 20/15 Feb acc. 14 March 441 Ravenna) Cum
publice privatimque in omnibus rebus ac negotiis iustitiam conservari oportet
(conservare oporteat g) tum praecipue in his tenenda est, quae
vectigalium nervos sustinent, quoniam (quoniam Meyer.app. quae
d.O) attenuatis devotorum viribus utili aequitate (utili G
Pith. salva O uti aequum Pith.) succurrunt. Quod plurimi
respuunt, qui domesticis tantum compendiis obsequentes bonum commune
destituunt, quo vera ac solida utilitas continetur melius plane ad singulos
perveniens, cum profecerit universis, maxime exigente hac tributorum
necessitate, sine quibus nihil in pace aut bello curari potest. Neque ultra
valebit perpetuitas eorum manere paucis atque defessis imposita sarcina, quam
potior detrectat, locupletior recusat et validiore reiciente (reiciente
g recedente O Pith.) solus agnoscat infirmior. 1. Hanc
itaque iniquitatem corrigentes primo capite huius sanctionis decernimus, ut
omnes, quicumque ex iure domus regiae vel a (omit a libri)
pietate mea vel a qualibet persona sacrarum necessitudinum mearum praedia
adepti sunt sive usufructuaria (fructuaria d.O) largitate seu
donatione directa sive (sive g seu d.O) commutationis vel
emptionis ratione quaesita, parem cum ceteris possessoribus condicionem subeant
functionum: in hac sorte numerandis his quoque, quo retento sibi usufructu
proprietatem iuris sui venerabilium pignorum meorum vel pietatis meae domui
contulerunt. Quos omnes ea condicione tributa volumus agnoscere, ut nihil sibi
ex aurariis titulis vel superindicticiis vindicent, quos ad similitudinem domus
nostrae qualibet sacri praecepti impetraverant (impetraverant g
impetraverunt d.O) sanctione. 2. Secundo gradu huius legis
cavemus, ut quicumque census illustrium dignitatum sive ecclesiaticus vel in
urbe sacratissima (sanctissima d) vel in quibuslibet provinciis ad
exemplum domus nostrae quocumque praecepto diversam sibi ab aliis ipsius census
quem solvere videbatur condicionem fecerat (fecerat gd fecerit
O), onus consuetum absque ulla privilegii exceptione sustineat nec in
arcalibus tantum titulis, sed et his, quos sacri vel privati aerarii partibus
deputavit vetustas, ut ita demum difficultati expensarum vexationique inopum
divinam moderationem secuti gemina salutaris constituti remedia porrigamus. 3.
Nunc iam non dissimile superioribus, immo cuius utilitas paene latius patet,
hac edictali lege complectimur sine ulla honorum personarum privilegiorum
distinctione generaliter sancientes, ut itinerum reparatio aliaque munia
huiusmodi ... (add e.g. expediantur
Meyer.app.) omnium certante studio, quo cum facilius tum firmius
impleantur. Haec enim superioris aetatis principes et divorum parentum
nostrorum liberalitas illustribus titulis redundantis (redundantis
Meyer.app. redundantes gd) opulentia saeculi minore
aliorum possessorum pernicie conferebant: quod quamvis et tunc iniustum, tamen
inter initia lenius (levius edd.) videbatur; sub difficultate autem
praesentis temporis non modo rei ipsius natura iniquum, sed et impossibile
paucis ac tenuioribus constat, qui multiplicato suae alienaeque functionis
onere depressi procumbent penitus, nisi aliquando idoneorum societate
respirent. An forte contumeliosum putandum est inventum contra rationem nomen
munerum sordidorum, quo instauratio militarium viarum (viarum g
Pith. virorum d.O), quo armorum fabricatio, quo murorum
refectio, quo apparatus annonae, quo reliqua opera, per quae ad splendorem
defensionis (defensionis g distinctionis d.O) publicae
pervenitur, prava appellatione censentur? Sine quibus nullus maximarum rerum
procedit eventus? Quorum adminiculo salutem (salutem g statum O
Pith.) pariter et decus tuemur imperii? Ac, ne singula prosequamur, sine
quibus nihil necessarii operis effici potest? (add Quare Pith.)
repetita clementiae nostrae praeceptione sancimus, ut antiquatis omnibus
privilegiis, quae vel dignitatibus delata fuerant vel diversae militiae
collegia meruerunt aut (add si quod Meyer.app.?) nomine
venerandae religionis obtentum est, omnis ubique census, qui non personarum
est, sed agrorum, ad universa munia a nona dumtaxat indictione, ut supra
definivimus, absque ulla discretione cogatur. In qua parte quo quisque
honoratior aut opulentior est, eo alacriorem publicis necessitatibus animum
debet, quarum sibi procurationem magis intellegit profuturam, Maxime
parens karissime atque amantissime. 4. Illustris
igitur et praecelsa magnitudo tua hanc legem consuetae sibi provisionis vigore
in omnium provinciarum populorumque notitiam perferet et celeriter universos
diu expectati remedii salubritate iubebit potiri, ut sero saltem difficultati
rerum devotio locupletum pariter ac pauperum iustis aequata partibus
libentius obsecundet.
442 DIOSCORO VC ET EUDOXIO CONSS
W620. NV 1.2 (ad Maximum pr.pr. II between 24 June 440 and 13 Aug 442) Remissio
tributorum pro vastitatis qualitate concessa redivivae devotionis fomitem
subministrat: neque ingruentibus morbis revocari (revocare g) sanitas
potest, nisi industriam suam medicina praestiterit, Maxime parens
karissime atque amantissime. 1. Unde illustris et
praecelsa magnitudo tua pragmatici nostri tenore comperto sciat secundum
suggestionem suam, quam tam possessoribus utilem quam fisci commodis
approbamus, Siculum possessorem cum circumiectis insulis barbaricae vastitatis
intuitu de eo censu, qui praesentibus chartis tenetur, septimam partem tributis
fiscalibus oportere dissolvere. Syracusanus vero Catinensis Aetnensis
Lilybitanus Thermitanus Solutinus ... .
W621. NV 2.2 (Fausto pr.pr. pp. 13 Aug 442 Roma) Gaudemus admodum haec nobis
amplitudinis tuae insinuatione suggesta, quae nostris concordare iudiciis
privilegia dudum causidicis delata (prolata O) testantur, quorum ut
merita maior beneficiorum nostrorum cumulus augeret (augeat O), etiam
novis insuper (add eos Meyer.app.) amplificamus
indulgentiis. Quo enim impares (inferiores Meyer.app.?) honore
(onere d.O) credamus eos, quorum vitam et eloquentiam per tot
officii huiusce annos non solum privatorum, verum etiam publicorum iudiciorum
explorat auctoritas, Fauste parens karissime atque
amantissime? 1. Illustris igitur et praecelsa magnificentia (magnitudo
Meyer.app.) tua laudabilium suggestionum suarum contemplatione
hoc a nobis in admittendis retinendis (reverenter Pith.) honorandisque
causidicis edictali lege noverit constitutum, ut in eo, qui se causidicorum
numero optat adiungi, imprimis studia requirantur mores natales vel si
perfunctus est (sit Meyer.app.) muneribus, quibus patriae suae
nascendi (nascentis Meyer.app.?) generositas debet esse munifica,
neque per calumniam neque perfunctoria examinatione. Neque enim (quaerantur
etenim Pith.) oportet eos, quos semel asciveris in seminarium
dignitatum, non (non d.O omnino Pith.) ita ad omnia esse
defaecatos (edificatos Pith.), ut idcirco digni universis honoribus
habeantur, quod advocati esse meruerunt. 2. Quibus ad agendum viginti annos,
non ut appropinquare vicesimum sed ut explere fas sit, legis huius auctoritate
decernimus: in provincialibus vero foris si sedecim aut eo amplius numero
advocati sint, (add et Pith.) unum ex his, qui in agendo annorum
numero praestat, ad praetorianum forum, si hoc praefectus iubeat, avocari atque
omnes sive utriusque praetorianae sive urbanae praefecturae causidicos expleto
vicesimo ad alium vitae cursum maturius transeuntes quinto decimo advocationis
anno vicariae dignitatis (dignitatem vel Pith.) potestatem posse
obtinere, ita ut in salutationibus nostris, in conventibus publicis omnibus,
qui post se vicariae (vicariam O) potestatem adepti erunt, merito
praeponantur. Neque enim perpetiendum (O Pith. perpetuendum
d) putamus huiusmodi dignitatem in his, qui advocatione functi sunt,
imaginariam aut vacantivam videri (videlicet Pith.), cum eam non gratiae
singulorum, sed ipsi ordini et professioni iudicia nostra restituant, quamvis
tam magno, tam necessario et tam sancto officio si servetur reverentia
litterarum, etiam hoc parvum (parum Pith.) esse videatur, nisi illis
salvum esset sperare cum omnibus, quod optimus quisque ac sibi bene conscius de
nostris iudiciis non frustra debet optare. 3. Neque enim tali fine meritum
professionis artamus aut futurae spei intercludimus viam, qui (qui
d.O quin Pith.) praeterita interim remuneramus. Nam si
nullis civilium officiorum oneribus aut exactionibus aut operibus publicis ad
suggestiones numerariorum vel ad praeceptum sacrae nostrae (add
iussionis Pith.) huiusmodi hominum, emeritum si quis per supra memoratos
annos (e.s.q.p.s.m.a. Meyer.app.? meritum quod super memoratos
annos d) in quolibet praetoriano sive urbano foro studium probatae
defensionis impendit, post diutinum laborem sollicitetur quies, providebit
amplissimae praefecturae debita et iusta commotio, quae triginta librarum auri
condemnationem ab officiis provincialibus vel suo (omit vel suo O
Fuld.) ilico iubebit exposci, si quemquam ex his, qui praedicta
observatione causis patrocinia praestiterunt, ad huiuscemodi iniuriam
suggerendum esse crediderint. 4. His hoc etiam litteratae militiae
contemplatione praestamus, ut, si in familia fuerint constituti, quidquid
quolibet titulo positi in advocatione quaesiverint, tamquam peculium castrense
defendant, ne praemium laboris alieni aut in alios transferat aut sibi vindicet
patrum potestas. 5. Hanc autem legem edictis amplitudinis tuae omnibus
iudicibus ac provinciis facias (facies O) innotescere.
W622. NV 7.2 (Paterio pr.pr. d. 27 Sept 442 Spoletium) Cum pietas nostra ad
provincialium quietem tuendam, simul ad (et O) avaritiam palatinorum,
quae causa nuper fuerat ferendae legis, arcendam remedia quaereret, data nuper
lege censuerat, ut illustres viri sacri ac privati aerarii comites facultatem
condemnandorum iudicum non haberent, similiter a desidia ordinum multanda se
eorum severitas abstineret. 1. Sed quia nunc suggestio magnitudinis tuae
indecorum hoc illustribus viris et (omit i.h.i.v.e. O) inefficax
(inefficax g Pith. efficax d.O) publicis
necessitatibus explicandis provisione necessariae suggestionis insinuat et
experiendo cognovimus nec satis prodesse id possessorum commodis et plurimum
consuetis aerarii exactionibus obfuisse, abrogata lege, quam prius super his
rebus observari statuimus, ius omne ad praedictos illustres viros, quod
longo tempore iam tenebant, illibata (illibatum Pith.) pristinae
censurae auctoritate revocamus, ne qua illis morae aut neglegentiae excusatio
de expensarum (executionum Beck exactionum suarum
Meyer.app.?) destitutione tribuatur, quibus non solum multandorum
iudicum, sed et curialium - segnitiem condemnari et a rationalibus licet -
auferebatur facultas (e.a.r.l.a. facultatem tribuimus O). 2. Et tamen
sub hoc praecepto (praetextu Pith.) nullum possessorum seu curialium
palatinorum mancipamus aviditati. De quorum fraudibus si quae (add
querellae Meyer.app.) extiterint aut si modum veri census sub
occasione titulorum ad se pertinentium supergressi fuerint et aliquid
commenticium praeter id, quod explorata fides chartarum continet, studio
depraedationis invenerint, iubemus gravatis patere accusandi eos liberam
facultatem, sed ita, ut ad proprios iudices laesorum querella perveniat hisque
solis in eorum commissa permittatur inquirere, de quorum factis, si qua in
reprehensionem venient, non modo praesentium querellis, sed et absentium
relationibus instruentur (instruantur O). 3. Sane si quid est, quod
vindictae censuram (censuram Pith. censura libri) exigit (exigit
O exegit g) acrioris, erit illustribus viris palatinorum
iudicibus consulendae serenitatis nostrae copia, ut genus ultionis agnoscant
(cognoscant O), sed de his dumtaxat criminibus, quae contra ius stimulo
illicitae cupiditatis admiserint, Pateri parens karissime
atque amantissime. 4. Illustris igitur et praecelsa magnitudo
(magnitudo g magnificentia d.O) tua hanc omnibus
innotescere sanctionem iubebit remotaque ea, quae de his ordinem solitum
commutaverat, huic legi, quam nunc statuimus, perpetuo valiturae (valiturum
Pith.) sciet (scit d sciat Pith.) robur impositum, quippe
moderatione tali et status provincialium inviolatus manebit et decus potestatis
suae ad genuinos iudices revertetur (revertitur g).
443 MAXIMO II ET PATERIO VV CC CONSS
W623. NV 11 (Storacio pr.urb. d. 13 March 443 pp. in foro Traiani Roma)
Studiose niti atque agere clementiam nostram decet, ut quidquid ad cumulandum
consularium titulorum nomen proficit sanciamus, quos pro sui magnitudine ac
reverentia vetustatis etiam nobis libenter asciscimus. 1. Et quoniam certum est
lege divi parentis nostri Gratiani cautum, quae amplissimis dignitatibus
definitum venerabilis constitutio (venerabili constitutione a. dig. def.
O venerabilis constitutio a. dig. def. Meyer.app.) ordinem
dedit, ut patriciatus honor et infulae consulares, si copulata sibi unius
personae meritis iungantur, eum, cui utrumque contigerit, potiorem faciat illo,
qui ex his alterius honoris tantum fulgorem consecutus videtur, plenum rationis
et aequitatis putavimus, ut quisque (quisque d.O quisquis
g Pith.) bis consulatus adipisci meruisset insignia praeferatur
his, qui semel functi sunt hoc honore. Quod si alterius adiectio dignitatis
hanc solam superat, quanto magis duplicatae tanti suggestus infulae et curulium
(curulium Pith. curialium d) ornamenta geminarum obtentis semel
anteferenda sunt fascibus, Storaci parens karissime atque
amantissime? 2. Illustris igitur et praecelsa magnitudo (magnitudo
g magnificentia d.O) tua hac nos generali lege sanxisse
cognoscat, quam propositis edictis vulgare debebit, ut quisque (quisquis
Pith.) consulare fastigium secundo conscendere meruerit illis etiam
praeferatur, qui uno anno fastis nomen dederunt, quamvis anteriore tempore
consulatum cum patriciatu pariter sunt adepti. Ea enim dignitas, quae nomini
quoque Augusto quoddam decus videtur acquirere, secundo delata privatis
personis absque superioris praescriptione temporis iure universis honoribus
antecellet (antecellet gd antecellit O Pith.).
W624. NV 6.2 (ad Quadratianum pr.pr. d. 25 May 443 Ravenna) Dispositionem
cunctis salubriter profuturam certatim debet omnium praevenire (venire
g) devotio. Quid enim magis professis est desideriis expetendum, quam ut
adiectis viribus per dilectum (delectum Pith.) roboris militaris Romanus
augeatur exercitus, Quadratiane parens karissime atque
amantissime? 1. Unde illustris magnitudo (magnitudo g
magnificentia d.O) tua pragmatici nostri tenore comperto sciat
secundum pragmatici (omit nostri ... pragmatici d) prioris
tenorem quod de dilectu (delecto Pith.) novo agitando datum est,
senatores vel universum possessorem (universos possessores d.O)
oportere a se conveniri, ut actores vel conductores suos sine ulla tam
necessariae (necessaria d) rei dissimulatione his
repraesentandos noverint, quibus per suburbicarias provincias tironum
congregandorum munus iniunximus, quo facilius ad effectum publicae utilitatis
valeat perveniri (pervenire g). 2. Quisque (quisquis Pith.) vero
conventus ad eos, qui id exsequuntur, deducere gubernatores agrorum suorum
aliqua cunctatione distulerit, cognoscat se decem libris auri multandum et
tirones eius numeri, qui deprehensus fuerit, nihilominus traditurum. Aversum
(aversum O Pith. adversum g) quippe animum a communi
defensionis studio iure talis severitas insequitur. Superest igitur, ut nullius
animus retardet iniuncta, quia, quisquis in hac parte cessaverit, sese
quodammodo confitetur non (non g.O Pith. nomen
d) esse Romanum.
W625. NV 2.3 (Albino/Apollonio pr.pr. Illyr. Ital. et Afr. II d. 17/20 Aug 443
Ravenna) Ex affectu publico convenit eorum necessitatibus subvenire, qui
(add in Cuiac.) fatales miserias inciderunt: imperatoriae si
quidem laudis est aliqua decreta mollire, quando vis maior inopinatae cladis
ferale (ferale Pith. fatale Cuiac) generarit (generant
Pith.) incommodum, Albine parens karissime atque
amantissime. 1. Unde illustris et praecelsa magnificentia tua pragmatici
nostri tenore comperto sciat Afros, qui infortuniis (infortuniis Pith.
infortunio Cuiac.) hostilis cladis expulsi eiectique fortunis omnibus
spem sui actus et conversationis solitae perdiderunt et imbuti studiis
litterarum causas agere destinarunt sive agere iam coeperunt, apud omnes
iudices his advocationis copiam remoto legis vinculo esse permissam, ut
aerumnas, in quibus nunc sunt, tali possint remedio sublevare, praeter
praetorianam togam forumque urbanum, in quo agendorum negotiorum licentiam
tribus pietas nostra permisit. Nec enim non eos oportet studiis favorabilibus
adiuvari, quibus hoc solum remansit, quod sibi non potuit vindicare
captivitas.
W626. NV 12 (Albino pr.pr. II d. 19 Oct 443 Ravenna) Si afflictis Afrorum
fortunis (personis O), qui omnes facultates suas per acerbissima
supplicia amittere sunt coacti, decet miserationem publicam quocumque potest
humanitatis genere vel singulis vel in commune consulere, quanto dignius est
infortunia eorum contra molestias improbas creditorum clementiae nostrae
remediis sublevari (sublevare g)? Quos enim constat pericula famis
aliter non posse depellere, nisi ope aliena auxilioque recreentur, quam magnae
acerbitatis putandum est hos ipsos inopes omnium rerum et precario victu
egentes compelli ad ... (e.g. debita solvenda et adempta per
Meyer.app.) iniuriam restituere ea, quae improviso cladis impetu
vis maior abstraxit sibique inter omnium spolia vindicavit? Et certe solet
etiam salva re prodesse debitoribus, si quid iis calamitatis acciderit
(accederit gd). Hic (his libri) vero, ubi omnium fortunarum
diluvium, ubi etiam quod per ignorantiam dominorum (dominantium
Meyer.app.?) latere potuit intolerabilis inquisitionem cruciatus
extorsit, quisquam dubitare poterit, quin immanitatem superet hostilem, si
quis, quod integris et florentibus dederat, nunc ab spoliatis egentibus et
extorribus patria (patriae d.O) recuperare conetur
nec eos vereatur exigere, quos erubescendum est non iuvare, Albine
parens karissime atque amantissime? 1. Ob hoc
illustris et praecelsa magnitudo (magnitudo g magnificentia d.)
tua pragmatici nostri secuta praeceptum sciat miseriarum circa Afros intuitu
clementiam nostram statuisse, ut nulli nomine chirograforum creditae pecuniae
sive fideiussorum usque ad recuperationem rerum suarum quolibet pulsante
teneantur. Pro quibus neque fideiussores neque mandatores eorum quolibet genere
obligatos inquietari volumus, qui plerumque a creditoribus nomine debitorum
conveniri pro arbitrii sui interpretatione consuerunt (conservent g).
Quae forma circa eos debitores servabitur, quos cum patria omnia sua amisisse
constiterit, hoc est exceptis qui alibi locupletes atque idonei non debent uti
excusatione miserorum. 2. De his quoque, quae intra provinciam gesta sunt, in
qua liberum modo non est sub quolibet causarum vel litium titulo solitum ius a
quoquam conventionis exigere, amissis aut relictis ibidem necessariis
instructionibus nemo pulsabitur, nisi forte alia evidenter (evidenter d
evidenti O) approbatione (uti probatione Meyer.app.)
doceatur. Quod observari volumus, sicut dictum est, usque ad illud tempus, quo
qualibet ratione atque eventu patriae vel propriorum recuperatio optata
contigerit. 3. Illud etiam pari iustitiae (iustitia et O) ratione
servandum est, ne creditae pecuniae cuiuslibet temporis a personis, quarum
supra infortunia expressa sunt, usurae penitus postulentur, cum abundare debeat
creditoribus, si post rerum (post rerum O Pith.not. post
demum Pith.) integrationem (redintegrationem Pith.) ad sortem
potuerint pervenire. 4. Quae ut inviolata serventur, multa (multae
O Meyer.app.?) decem librarum auri dispendio
ferietur quisquis contra statuta numinis nostri, quae circa Afros moti aerumnis
protulimus, venire temptaverit. Quam rem et his ipsis rationabilem videri posse
credimus, qui (nisi Pith.) aequitatis tramitem stimulis
cupiditatis animum depraventibus vel nolunt tenere vel nesciunt.
W627. CTh (ed. Mommsen) vol.1 p.4 (Flavio Anastasio et Hilario Martino (d. 23
Dec 443 Roma) Quantum consulente viro illustri Fausto praefecto
praetorio numinibus (numinibus Meyer.app.) nostris subdita
senatus amplissimi gesta testantur, vidimus id, quod invictissimus princeps
inter clementiae nostrae in custodiendi Theodosiani codicis observatione
praecepit, a senatu diligentia maiore munitum, ut hi ad edenda exemplaria
haberent tantum licentiam contributam, quos manebat periculum, si quid edita
falsitatis habuissent. Et ideo vir ill. praefectus urbi, parens
amicusque noster, ad cuius diligentiam pertinet observare diligentius, quod pro
omnium cautela decrevit senatus, sciet vobis licentiam in edendis examplaribus
contributam, confectionem quoque memorati corporis vestro tantum periculo
procurandam, nec habeant (add alii Meyer app?) vel de
editione vel de confectione commercium, cum ad vos certum sit redundare de
falsitate discrimen, interminatione multae precibus comprehensae et sacrilegii
poena constringi (constringi Meyer.app. constringit A) tam
cognitionale officium quam eos, qui nostris minime paruerunt constitutis, omni
obreptione cessante.
444 THEODOSIO AUG XVIII ET ALBINO VC CONSS
W628. NV 6.3 (Isiodoro/Isidoro com./consular. d. 14 July 444 Ravenna) Cogit
diversarum rerum necessitas et quidem (et quidem Meyer.app.
equidem O licet quidem Pith.) pro utilitate communi, ut suggestio
sublimitatis tuae provida nimis pro qualitate temporis esse videatur. Parvo
etenim unusquisque contempto (contempto Meyer.app. contemptu
d) sperare debet securitatem futuri. Nec enim grave esse credimus oneris
contemplatione quod deposcitur (o.c.q.d. Meyer.app.q.o.c.d
d.O), Isiodoro frater amantissime. 1. Unde
illustris auctoritas tua sciat secundum suggestionem suam pragmatici
auctoritate firmatam hoc nos praesenti tantum tempore censuisse propter
imminentium expensarum necessitatem, quibus sufficere aerarii nostri vires
nequeunt, id quod conferentes plurimos (plurimos Meyer.app.
plurimum d.O) non gravet et nos parte aliqua valeat adiuvare.
Idcirco illustres vacantes per omnes nostras provincias constitutos ternos
tirones in adaeratione debere persolvere: comites quoque consistorianos vel
primi ordinis nec non tribunos et notarios, sed et eos, qui administrationes
ordinarias in provinciis gubernarunt, dare singulos oportere: tribunos vero
vacantes sive comites secundi vel tertii ordinis omnesque clarissimos tertiam
partem tironis agnoscere, ita ut unius tironis pretium triginta solidis
taxetur, exceptis Afris, qui hostili necessitate sedibus suis nuper expulsi
sunt: pro excubiis autem praesentibus viginti consistorianos comites, triginta
notarios immunes esse debere. Gaudere enim debent, quos labor suus et desudatae
vigiliae probabili ratione commendant (commendant O Pith.
condemnant A).
W629. NV 14 (Albino/ad Albinum pr.pr. II d. 11/10 Sept 444 Ravenna)
Auctoritatis suae memorem amplissimum senatum gratanter agnovimus, cuius
consilium improbis rebus semper occurrit. Hinc est quod nuper illustribus ac
sublimibus viris, quos evocari ad sacratissimum comitatum utilitas publicae
necessitatis exegit (exigit d.PML), nobis suggerenda (suggerendum
Meyer.app.?) mandavit, ne abhorrenda (abolenda
Meyer.app.?) usurpatio ab omni honesta conversatione vires
diutius obtineret. 1. Comperimus enim quasdam (add e.g.
matres Meyer.app. quosdam GXCPM) post maritorum obitum
filios suos proposita indecora actione nudasse, cum ab his patrimonii sui
fructus (facultates Pith.) quaerent, quos utique stante matrimonio in
illa aequalitate vivendi in commune consumptos convenit aestimari quorumque
ratiocinium perplexum atque confusum ad veritatis fidem discuti posse non
credimus. Cumque illud frequentius noverimus accidere (accedere gd
others), ut maiores expensas flagitet matronalis ornatus, et cum numquam
(numquam gd.ESL nonnumquam O) viri post uxorum obitum
huiusmodi aliquid credant communibus filiis opponendum (opprimendum
GPM), durum est muliebri (mulieri d.HGE Pith.)
tantum licentiae (licentia d.PM Pith.) ista permitti. 2.
Ideoque (ideoque g.GES et ideo dO), Albine parens
karissime atque amantissime, illustris et praecelsa
magnitudo (magnificentia d) tua hac edictali sciat nos lege sanxisse, ne
de coniugii copula eorum alter superstes defuncti heredes (heres GPM)
super hac repetitione redituum aestimat lite pulsandos. Hac enim condicione et
uxores teneri volumus et maritos. Sive enim (etiam d.E)
intercesserit dos seu oblata non fuerit, omne iurgium huiusce repetitionis et
ratiocinii conticescat. 3. Hanc autem legem utilitati et concordiae humani
generis profuturam edictis per provincias propositis amplitudo tua in omnium
notitiam faciet (faciat d.GS) pervenire.
445 VALENTINIANO AUG VI ET NOMO VC CONSS
Tenure of western quaestor no.17 begins
W630/17/1. NV 15 (between 11 Sept 444 and 18 Jan 445) ... Cum pietatis nostrae
animo ad quaerenda remedii publici adiumenta perpetuae cogitationes se
ingerant, nihil tam necessarium cura serenitatis nostrae perspicit, sicut
omnium sensibus non dubitamus (dubitamus Pith. optamus Cuiac.)
occurrere, quam ut defessis rebus afflictoque publico statu (statu
Meyer.app. tantum traditur) robur numerosi
exercitus praeparetur. Sed nec tam salubris, in qua omnium plenae securitatis
fundamenta ponenda sunt, per varia erogationum clementiae nostrae
(e.g. genera rei ordinationem perficere potuimus nec quisquam
inventus est eam suo Meyer.app.) conatu modo raturus (moderaturus
Meyer.app.), ut ipso experimento non modo his, qui novis
sacramentis obligantur, sed ne veteri quidem exercitui quae ab exhaustis
aegerrime conferuntur (e.g. sufficere videantur neque inde
necessaria Meyer.app.) ad victum vel ad vestitum posse praeberi:
quos nisi indigna et pudenda armato homini negotiatio aluerit (aluerit
Pith. aleret Cuiac.), vix possunt (possunt Pith. possent
Cuiac.) a famis periculo et a frigorum pernicie vindicari. Quae ergo his
angustiis remedia providenda sint, mens nostrae serenitatis exaestuat. Nam si a
possessore super alia, quae praestat, has expensas requirat, ultimas tenuesque
eius vires compulsio talis extinguet; si a mercatoribus rursus hoc efflagitet,
necesse est eos depressos tanti oneris mole succumbere. Inter haec animo
fluctuante hanc viam reperimus, primum cuius levissima (levissima Pith.
lenissima Cuiac.) functio publici quaestus habeat magna compendia,
deinde quae ad universos pertinens a paucis intolerabili damna submoveat atque
ita sine sensu dispendiorum sit, ut, cum plus hinc publicae utilitati conquiri
valeat, nullus se speciatim queratur affligi et neque a tenuissimis possessorum
reliquiis vel defectu miserabili negotiatorum quicquam impossibile postuletur.
1. Placuit itaque, ut omni venditione per solidum dimidia siliqua ab emptore,
dimidia a venditore per omnem contractum aequaliter publico conferatur: in
omnibus mobilibus immobilibusque rebus venditiones tantum (fiant
Meyer.app.) emptionesque dumtaxat tali condicione. 2. Tam bonus
rei effectus aliter non poterit provenire, nisi huic muneri certi, qui
praeficiendi sunt, eligantur communi procerum nostrorum consilio (concilio
Cuiac.) atque tractatu; quod electionis iudicium renovabitur
(renovabitur Meyer.app.) circa eos, quo in aliorum locum
adlectionis augmento voluerint subrogari. Per singula igitur negotiationum
genera singulos praeponi oportere hac edictali lege decernimus, quos fides
atque industria huic officio sustinendo idoneos comprobaverit. Utilius quippe
est distributis procurationibus mercium omnium ut in talibus rebus fieri solet,
depulsa permixtionis caligine apertius et liquidius declarare, quod quisque pro
conducta mercium nundinatione dependat. 3. Omnis autem contractus, qui
clanculario vel emente vel vendente in fraudem legis initus fuerit, careat
firmitate. Quod ne fiat, ea ratione prospicimus, ut gestis municipalibus
immobilium rerum contractus constet initus, mobilium vero emissis pittaciis
transigatur: et is, qui praepositus fuerit huic muneri, profiteatur se id, quod
per hanc legem compendiis publicis decretum est, consecutum, ita ut post annum
securitatis amissae discussio minime requiratur. 4. Qui si a tabellione vel
contractoribus conventus ad gesta venire distulerit, illato curialibus, quod
huius edicti (add valitura semper Meyer.app.?) lege
inferendum est, venditio perfecta stabilitate nitatur: ille autem, qui huic rei
praepositus spe lucri proprii publicum commodum putaverit differendum, tali
afficiendus incommodo est, ut tantundem ipse fisci viribus inferat, quantum de
ipso contractu, cui conventus praesentiam suam negavit, a contrahentibus
publico fuerit illatum, quod ab eo magistratus (magistratus Cuiac.
magistratu Pith.) et curiales exigere curabunt; quam poenam neque
ordines effugiant neque moderatores provinciarum, si qua ipsi fraude vel
colludio publica emolumenta distulerint. 5. Sed haec, quae tam salubriter
ordinamus, in omnibus provinciis atque urbibus una eademque volumus ratione
servari: quod absque ullius erroris impedimento (u.e.i. Cuiac. i.u.e.
Pith.) explicabitur, si certae nundinae civitatibus earumque territoriis
ordinentur. Iubemus enim et in oppidis et in regionibus certo loco ac tempore
emendis atque vendendis rebus per honoratorum dispositionem nec non ordinum seu
civium sub praesentia moderatoris provinciae manifesta definitione constitui.
Nulli itaque mercatori praeter hanc observationem (praeter obviam
conversationem Meyer.app.?) nisi ad designata loca temporibus
praestitutis ad negotiationis suae species distrahendas passim licebit
accedere, uti (ut Cuiac.) certa (incerta Pith.Dupuy) ratio
emendi atque vendendi ibi constare possit, ubi nundinandi ius provincialium
tractatu fuerit deputatum et id, quod praeberi supra statuimus, facilius eorum,
qui praepositi fuerint, valeat diligentia reperire. Quae vero ex his supplenda
et minutius ordinanda sunt, amplissima ... .
W631/17/2. NV 16 (ad populum Romanum d. 18 Jan 445 Roma) Frequens ad nos,
Quirites, temerarii ausus querela pervenit, ut in parentum nostrorum
contumeliam insigniti solidi eorum nominibus ab omni emptore recusentur: quod
diu impunitum esse non patimur. Hoc ergo edicto agnoscat (cognoscat O)
universitas capitale (add eum Pith.) manere supplicium si
quisquam (quis Fuld.) vel domini patris mei Theodosii vel sacrarum
necessitudinum nostrarum vel superiorum principum solidum aureum integri
ponderis refutandum esse crediderit (i.p. et certe monaetae ausus fuerit
reprobare Phill.1735) vel pretio minore taxaverit (omit
v.p.m.t. Phill.1735). Vir autem illustris praefectus urbis
eiusque officium decem librarum auri dispendio subiacebit, si quemquam
contra hoc statutum venisse fuerit approbatum (omit si ... approbatum
Phill.1735). 1. Quo praecepto etiam illud in perpetuum volumus
contineri (continere Phill.1735), ne umquam intra septem milia
nummorum solidus distrahatur emptus a collectario (collectariis
Phill.1735) septem milibus ducentis. Aequabilitas (aequalitas
O Phill.1735) enim pretii et commodum venditoris et omnium
rerum venalium (add pretia Meyer.app.?) statuta custodiet.
2. De ponderibus quoque ut fraus penitus amputetur (auferatur O), a
nobis dabuntur (agentur Pith.) exagia, quae sub interminatione superius
comprehensa sine fraude debeant custodiri. ET MANU DIVINA:
PROPONATUR AMANTISSIMO NOSTRI POPULO ROMANO.
W632/17/3. NV 20 (Auxentio pr.urb. II d. 14/24 Apr 445 Roma) Quaecumque
utilitatem sacratissimae urbis respiciunt, oportet clementiam nostram
salubriter ordinare (ordinari d). Providam (providentiam
d.O) itaque amplitudinis tuae et geminis fascibus comprobatam
(comprobatae Meyer.app.) suggestionem secuti, Auxenti
parens karissime atque amantissime, illustris
magnitudo (magnitudo g magnificentia d.O) tua pragmatici
nostri tenore comperto sciat corporatum urbis Romae, qui non expleto ordine
coepti officii, priusquam ad primum inter suos (vos g) locum emeritus
pervenerit, ad militiae cuiuslibet cingulum se crediderit transferendum,
corpori, cui nomen suum ante dicaverat, oportere revocari; sive etiam in
clericorum numero repperitur, usque ad subdiaconis (subdiaconis g
diaconis d Fuld.) locum similis praecepti condicio teneatur,
quatenus necessitatibus urbis venerabilis hoc salubri constituto restitutis
ministeriis consulatur.
W633/17/4. NV 18 (Albino/Ablabio pr.pr. II d. 19/18/29 June/Jan 445 Roma)
Superstitio paganis quoque damnata temporibus, inimica publicae disciplinae et
(omit et O) hostis fidei (add catholicae ph)
Christianae, ad excidium (exilium G) sui clementiam nostram non immerito
provocavit. Manichaeos loquimur, quos execrabiles et toto orbe (urbe
g.E) pellendos omnium retro principum statuta iudicarunt
(iudicaverunt OHE Paris.4410). Nec dissimulationem crimina
nuper detecta patiuntur. Quae enim et quam dictu audituque (adituque d)
obscaena in iudicio beatissimi papae Leonis coram senatu amplissimo
manifestissima (manifestissima g. Col.d.O
ESL Vat.1050 manifesta others) ipsorum confessione
patefacta sunt. Adeo ut eorum quoque qui diceretur episcopus et voce propria
proderet (prodiderit H) et omnia scelerum suorum secreta perscriberet.
Quod notitiam nostram latere non potuit, quibus tutum (tutum
OXCPM.th Paris. 4410 totum g.d
others) non est neglegere tam detestandam divinitatis iniuriam et
impunitum relinquere scelus, quo non solum corpora deceptorum, sed etiam animae
inexpiabiliter (inexpugnabiliter d) polluuntur. 1. Unde, Albine
parens karissime atque amantissime, illustris et
praecelsa magnificentia tua hac nos in aeternum victura lege statuisse
cognoscat, quam in omnium provinciarum faciet notitiam edictis propositis
pervenire, ut ubicumque terrarum quisquis Manichaeorum fuerit deprehensus
poenas, quas in sacrilegos iura sanxerunt, auctoritate publicae severitatis
excipiat. 2. Sitque publicum crimen et omni volenti sine accusationis periculo
tales arguere sit facultas. 3. Nec cuiquam (umquam H) licitum tutumque
sit aut celare tales aut talibus conivere, cum omnia de his a nobis confirmata
sint retro principum constituta, ut noverint universi hac edictali lege
proposita Manichaeos dignitate militiae et urbium habitatione privandos, ne
quis innocens talium conversatione aut societate capiatur. Successiones nec
capiant nec relinquant, sed fisci nostri viribus (add eae
Meyer.app.?) aggregentur. Nec his quod palam interdicimus ulla
fraude quaeratur. Iniuriarum careant actione, contractus liberos omnino
non habeant. 4. Primates uniuscuiusque militiae vel officii mox exigenda per
apparitionem vestram X librarum auri multa percellat, si quem hac superstitione
pollutum siverint (senserint Paris.4409) militare. Neque enim
aliquid nimium in eos videtur posse decerni, quorum incesta perversitas
religionis nomine lupanaribus quoque ignota vel (delete vel
Meyer.app.?) pudenda committit.
W634/17/5. NV 13 (Albino pr.pr. II emissa/d. 21 June 445 Roma) Numidarum et
Maurorum Sitifensium nuper acta legatio, quam Palladius vir
spectabilis comes et ... tribunus vir clarissimus et
Maximinus vir laudabilis sacerdotalis (vir laudabilis
d.O) probabiliter executi sunt, huius legis praeceptum de nostra
perennitate promeruit. Proinde quia aequum est aegris provincialibus et publica
clade vexatis humanitatis nostrae beneficiis subvenire, hunc tributi modum ab
his magnitudo tua sperandum esse cognoscat, ut retractis septem partibus
octavam tam privatae quam enfyteuticae glebae possessor agnoscat, pro qua
octava omnibus titulis ad unum redactis, quos possessor vel quivis quolibet
nomine praestare consueverunt (consueverat O), quattuor milia ducentos
tantum solidos et mille ducentas militares annonas et ducentum capitum
Numida provincialis exsolvat, ita (omit ita Pith.) ut praedia
domus divinae, quae a perpetuariis detinentur, simili modo octavam partem
inferant etiam argentariae functionis. 1. De teloneo vero statuimus, ut ex
quinque centesimis duae Rusicadiensi et Chullitanae civitatibus, tres sacris
largitionibus inferantur; de salinis alumine caractere (carecto
Meyer.app.?) herba rubia lini maceratura et clavi vetri tantum
tituli a sacris largitionibus pro numero hominum et possibilitate poscantur, ab
hoc actu vel cura curialibus penitus remotis. 2. Quinta etiam, quae in
privilegiis domus pietatis nostrae vel necesitudinum nostrarum recedit (resedit
Beck Meyer.app.?), superfundatur cunctis possessoribus, ut
promissa summa, quae ad arcam defundenda est, impleatur. Quae omnis exactio per
provinciale procuretur officium, a curialibus submota molestia. 3. Has autem
militares annonas cum provinciales pro longuinqui difficultate itineris in
adaeratione persolverint, unius annonae adaeratio quattuor per annum solidis
aestimetur. 4. Ne vero necessitatis occasione in expeditione militi constituto
carioris (carioris g Pith. cariores O) cuiquam vendere
liceat, pretia necessariarum rerum sub hoc modo, quo annonam adaeravimus
(aderavimus g adaeramus d.O), iubemus inferri: id est
tritici ad singulos solidos Italicos modios quadraginta et carnis pondo ducenta
septuaginta, vini sextarios Italicos ducentos. 5. Mauri vero Sitifenses
servatis omnibus privilegiis dudum sibi a retro principibus indultis pro
omnibus titulis totius annonae nomine quinque milia solidorum et quinquaginta
capitum in annonis ducis consueto tempore annua functione dependant, pro octava
portione soluturi quod tributum erit exceptis praediis divinae domus, quae
tamen exemplo Numidiae provinciae collatura sunt pensiones. 6. Desideriis vero,
quae probabiliter insinuata sunt auribus nostris, singillatim responsa
praestamus: ne cuiquam passim titulos in praediis propriis vel alienis vel
pietatis nostrae nomine vel sacrarum necessitudinum nostrarum vel cuiuslibet
alterius fas sit affigere, ita ut (itaque d) et post recuperationem
provinciarum, si qui (s.q.p.r.p. libri) impositi sunt (reperiantur
Pith.), ilico a possessore praedii deponantur eosque haec poena maneat
(teneat O Pith.), ut, si quis suo fundo apposuerit titulos,
quinque libras auri fisco nostro cogatur inferre, si alieno, amissa negotii
repetitione quaecumque et competit, decem libras auri qui fuerit titulos
apposuisse convictus exsolvat. 7. Interest etiam publicae commoditatis, ne
vexatae provinciae ambitione extraordinaria subruantur. Ad has itaque (itemque
Meyer.app.?) provincias praeter ducem vel consularem et
praesidem, qui vetustatis privilegio ordinariorum iudicum nomen obtinent, nec
curiosos litorum nec quemquam sub alicuius actionis occasione illuc dirigi
sublimitas tua aspirare patiatur. 8. Ne quis vero de hac ipsa raritate
(varietate Pith.) colonorum clericatus vel militiae privilegio se
existimet excusandum, superioris legis, quae hoc inhibet, formam praecipiet
custodiri. 9. Praeterea Constantinensis civitatis plebi vel curialibus concessa
dudum privilegia debere servari, ita ut aquam civitati (civitati
Meyer.app. civitatibus libri) deputatam ad privatos usus
non liceat usurpare; loca quoque publica, si sine legitimo praecepto ab aliquo
tenentur, pristino iuri oportere restitui. Advocatis vero intra Africam
manentibus non debere imputari ad annorum numerum tempora incursibus interrupta
barbaricis; quae tamen cum expleverint, clarissimatus honore potiantur. 10.
Illud etiam permoti iustis adlegationibus libenter adnuimus, ut, quia
(add a Meyer.app.?) publico infortunio ad paucos redactus
est ordinum numerus, in municipalium confectione gestorum sit firmitas, si apud
tres curiales publico fuerint exceptore perscripta. 11. Cautiones, quae
expensarum nomine (a Meyer.app.) viro spectabili
Octaviano emissae sunt, cognitis per proceres nostros causis earum iusta
ratione vacuamus. 12. Quicumque etiam intra provincias Africanas ad ius nostrum
pertinentes a cuiuslibet iudicis sententia provocaverint, quoniam decreti
antiquitus cognitoris cessat officium, illustris urbanae praefecturae examine
ex appellatione se noverint iurgaturos; sed quia transmarinae regionis sunt,
indutias tempori (tempori g.O temporis d) annum debere praestari.
13. Illud etiam iustitiam petitionis secuti salubriter ordinamus, ut, quoniam
militaris opera tunc maxime necessaria est, si in limine constituta barbarorum
discursibus opportune semper occurrat, evagandi ex huius locis licentia
denegatur; ne tamen ii, quibus in mediterraneo familia est atque possessio, a
domiciliis propriis penitus excludantur, per annum huiusmodi militibus unius
mensis indutias debere concedi. 14. Erit etiam sollicitudinis ducis (comitis
O) provincae, ne cuiquam ad occasionem vexandarum reliquiarum
(reliquiarum g provinciarum dO) armatos habere liceat, nisi forte
his, qui sub periculo proprio laudabili animositate contra hostem manus suas
viresque promiserint pro utilitate communi: quorum animositatem ita erigendam
esse censemus (integrandam censuimus Pith.), ut quidquid de praeda
hostium conquisierint sibi habeat exceptis hominibus, quos se provinciales
docuerint perdidisse. 15. Iudicibus vero administratione perfunctis ante
exactos tres menses discedendi de provincia licentia denegetur, ut aut coram
positus bene actae rei fruatur laudibus aut certe, si direptionis alicuius
docebitur conscius se repentini discessus celeritate non subtrahat, Albine
parens karissime atque amantissime. 16. Illustris
et praecelsa magnificentia tua ad utriusque provinciae legationem beneficia
praesentis legis propositis vulgabit edictis, ut relevati concessa cognoscant,
iudices statuta custodiant, prohibiti (prohibiti g Pith.
prohibenti d) interdicta non ambiant.
W635/17/6. NV 17 (Aëtio v.i. com. et mag.utr.mil. et patricio d. 8 July/24
June/25 May 445 Roma) Certum est et nobis et imperio nostro unicum esse
praesidium in supernae divinitatis (deitatis d) favore, ad quem
promerendum praecipue Christiana (Christianorum Deusd.) fides et
veneranda nobis religio suffragatur. Cum igitur sedis apostolicae primatum
sancti Petri meritum, qui princeps est episcopalis coronae, et Romanae dignitas
civitatis, sacrae etiam synodi firmasset (firmet Deusd.) auctoritas, ne
quid praeter auctoritatem sedis istius illicita praesumptio attemptare nitatur
- tunc enim ecclesiarum pax ubique servabitur, si rectorem suum agnoscat
universitas -, et (et Meyer.app. omit et libri)
haec cum hactenus inviolabiliter fuerint custodita, Hilarius Arelatensis, sicut
venerabilis viri Leonis Romani papae fideli relatione comperimus, contumaci
ausu illicita quaedam praesumanda temptavit et ideo transalpinas ecclesias
abominabilis tumultus invasit: quod recens maxime testatur exemplum. 1.
Hilarius enim, qui episcopus Arelatensis vocatur ecclesiae, Romanae urbis
inconsulto pontifice indebitas sibi (iudicia sive Deusd.) ordinationes
episcoporum sola temeritate usurpantis invasit. Nam alios incompetenter removit
(removet d.s1.x Cuiac. ed.1), indecenter
alios invitis et repugnantibus civibus ordinavit. Qui quoniam non facile ab
his, qui non elegerant, recipiebantur, manum sibi contrahebat armatam et
claustra murorum in hostilem morem vel obsidione (obsidionem
ds1x) cingebat vel aggressione reserebat et ad sedem quietis
pacem praedicaturus per bella ducebat. 2. His talibus et contra imperii
maiestatem et contra reverentiam apostolicae sedis admissis, per ordinem
religiosi viri urbis papae cognitione decursa certa in eum et de his, quos male
ordinaverat, lata sententia est. Et erat quidem ipsa sententia per Gallias
etiam sine imperiali sanctione valitura. Quid enim tanti pontificis auctoritati
in ecclesias non liceret? Sed nostram quoque praeceptionem haec ratio
provocavit, ne ulterius nec Hilario, quem adhuc episcopum nuncupari sola
mansueti praesulis permittit humanitas, nec cuiquam alteri liceat
ecclesiasticis rebus arma miscere aut praeceptis Romani antistitis obviare.
Ausibus enim talibus fides et reverentia nostri violatur imperii. 3. Nec
(nec g ne others) hoc solum, quod est maximi criminis, submovemus
verum ne levis saltem inter ecclesias turba nascatur vel in aliquo minui
religionis disciplina videatur, hac perenni sanctione censemus (censemus
g Col.Deusd. decernimus O.sx Cuiac.
ed.1), ne quid tam episcopis Gallicanis quam aliarum provinciarum contra
consuetudinem veterem (veterem g Col.Deusd. veterum
d.O) liceat sine viri venerabilis papae urbis aeternae
auctoritate temptare. Sed hoc illis omnibusque pro lege sit quidquid sanxit vel
sanxerit apostolicae sedis auctoritas, ita ut, quisquis episcoporum ad iudicium
Romani antistitis evocatus venire neglexerit per moderatorem eiusdem provinciae
adesse cogatur, per omnia servatis quae divi parentes nostri Romanae ecclesiae
detulerunt, Aëti parens karissime atque
amantissime. 4. Unde illustris et praecelsa (praecelsa g
Col. O praeclara others) magnificentia tua praesentis
edictalis legis auctoritatem secuta faciet, quae sunt superius constituta
(constituta g Col. statuta others), servari: decem
librarum auri multa protinus exigenda ab unoquoque iudice, qui passus
fuerit praecepta nostra violari.
W636/17/7. NV 19 (Maximo v.i. patricio d. 10/9/8/7/6 Dec/Sept pp. in foro
Traiani 12 Dec 445 Roma) Criminosos aversamur (adversamur d.OE)
omnes et praecipue humano cruore pollutos (add sanguine
Sichard.), quorum crescit audacia (auctoritas Gt), cum impunitas
per simplicia vel etiam personalia rescripta donatur. Nefas dictu: per
ignorantiam facinora defensione vallamus! Sed quantum est, quod occupationibus
nostris astutia plectendae subreptionis illudit, cum rescripta huiusmodi etiam
viro illustri quaestore nesciente procedant, quem custodem statuimus esse
iustitiae (add nostrae Meyer.app.?) qua
nullum carere debet oraculum. 1. Merito ergo male usurpata prohibentes hac
edictali lege sancimus, ut homicidii, quod tamen casibus imputaverit confessio
supplicantis, non aliter indulgentia nisi nostri numinis (numinis PM
nominis gd.O others) adnotatione praestetur, quoniam
rariora erunt facinora sub nostrum ventura iudicium nec ulla nisi discussis
rebus venia continget. 2. Postquam tamen ad cuiuscumque cognitoris tribunal
adnotatio nostra pervenerit, examinari (examinari G examinare E)
fidem precum diligenter iubemus, ut, si homicidium vel casu vel vitandae mortis
necessitate constiterit admissum, venia tribuatur orantibus, deprehensos vero
in mendaciis ilico poena percellat. His enim tantum volumus ignosci, in quorum
lapsibus sola potest fortuna culpari. Homicidas autem in hominum caedem nefaria
voluntate grassatos aliorumve capitalium criminum reos nec per adnotationes
nostras licebit absolvi. 3. Vir spectabilis magister scrinii, qui
interdicta supplicantibus responsa praebuerit, quinque librarum auri multam
sacro aerario (sacrario E) nostro cogatur (cogetur PM) inferre.
Memorialis quoque cuiuslibet scrinii, qui adversum (adversum
g.d.EPMS adversus O others) vetita
rescriptum fuerit exsecutus, spoliatus militia quinquennii relegatione
plectatur (plectetur g.d.EXCPM). Quod enim fas non est vel
per adnotationes nostra nocentes mereri, multo magis vetamus rescriptis
simplicibus impetrare, Maxime parens karissime atque
amantissime. 4. Illustris itaque et praecelsa magnificentia tua
necessariam humano generi sanctionem cunctorum notitiae publicari propositis
iubebit edictis, ut salubria constituta (statuta EPMS) nullus ignoret.
ET MANU DIVINA. DIVINITAS TE SERVET PER MULTOS ANNOS,
PARENS KARISSIME ATQUE AMANTISSIME.
Tenure of western quaestor no.17 ends
446 AETIO III ET SYMMACHO VV CC CONSS
Tenure of western quaestor no.18 begins
W637/18/1. NV 21.1 (Albino pr.pr. et patricio II d. 21/18/20/22/27 Oct/Nov/Dec
pp. 21 Oct 446 in foro divi Traiani Roma) Iam dudum quidem divus avunculus
noster testamentorum compendia generali lege complexus formulam iuris antiqui
et inanem verborum conquisitionem (conquestionem G) non necessariam iudicavit
validissimam statuens (instituens PM) voluntatem, cum de nostris
altaribus coniuges petunt, ut decedenti prius succedat superstes. 1. Sed (sed
gd.OESL omit others) quoniam Leonius vir
spectabilis munitus veteribus constitutis nostram supplex maluit expectare
sententiam, occasionem novandae legis amplectimur salubri definitione
censentes, ut, sive inter se coniugium seu quorumcumque consensus oblatis
serenitati nostrae precibus optaverit morte praeventi (praeventi edd.
praeventus GES Pith.) heredem superstitem fieri oportere
personam, hoc ita ratum firmumque permaneat, ut nihil robustius aestimetur, et
in augustam (ad nostrum XC) notitiam pervenisse sufficiat, etiamsi
nullum processerit ex hac parte responsum (consensus O). 2. Nam cum
liceat cunctis iure civili atque praetorio, liceat per nuncupationem, liceat
(omit liceat E) municipalibus gestis iudicia suprema componere,
procul dubio manebit firmior haec voluntas, quae testimonio principis et
subscriptione condetur (condetur g.OSL conditur
d.ph Pith. conditoris firmatur Sichard.), si tamen
nullum defuncti posterius (posterior E) exstabit (stabit g)
arbitrium. 3. Leonius vero et Iucunda uxor eius tanta vicissim caritate
certarunt (certaverunt L), ut fusis simul precibus ius poscerent
liberorum et propter incertum sortis humanae superstitem coniugem precarentur
heredem: licet superfluo (superfluum G.ph) illud addentes, ut
intestatae successionis ius ac licentiam sortirentur, cum hoc ipsum, quod
serenitati nostrae preces pariter obtulerunt (obtulerint
GXCPM.ph), sit testamenti ordo praecipuus. Praeterea, sicut
supplicationi conexa monstrarunt, quamvis in unius chartae volumine supremum
votis paribus condidere iudicium septem testium subscriptionibus roboratum. Cui
nos aeternam tribui firmitatem legis huius definitione censemus (censumius
d. XCPM), quoniam nec captatorium dici potest, cum duorum fuerit
similis affectus et simplex religio testamenta condentum cunctisque iam liceat
quoquomodo et quibuscumque verbis ultimum dictare iudicium, sicut eorum
principum statuta (instituta G) declarant, qui removerunt sanctionibus
suis meliore prudentia vetusti (veterum GPM) iuris ambages. 4. Idcirco,
quia minutiis priscae consuetudinis (constitutionis Et) et obscuritate
submota solam defunctorum convenit inspici voluntatem, cui multum roboris erit
si vel septem vel quinque testibus muniatur, et virum spectabilem Leonium
praeter fiduciam precum pridem (primum ES) cum uxore communium voluntas
quoque (neque Pith.) alia (aliena GPML) et subscriptionibus
testium munita defendit, apud eundem solida successione testari habeat liberam
facultatem. Cuius heres ex edicto divi Hadriani hereditaria corpora consequitur
(consequetur edd.) nec bonorum possessionis petendae sustinebit
necessitatem, quam generaliter omnibus relaxamus (laxamus L
delete cuius ... relaxamus and insert post
639.l Meyer.app.?) 6. Ne tamen hoc testamenti genus
plus iusto munuisse credamur, si quis sibi vel inofficiosi querellam vel
praeteriti competere duxerit (dixerit d.O edixerit E)
actionem, hanc utramque secundum iuris et legum statuta servamus, Albine
parens karissime atque amantissime. 7. Idcirco
illustris et praecelsa magnificentia tua saluberrimam sanctionem mox in omnium
pervenire notitiam propositis iubebit edictis, ut possit facile cognosci
condendarum servandarumque legum curam nobis esse praecipuam.
W638/18/2. NV 22 (Albino pr.pr. II d. 15/14 Dec 446 Roma) Iustitiam
suggestionis probamus, cuius omnis haec mens est, ne quid umquam contra
innocentiam male petentibus licere patiamur. Scimus enim, quanta saepe miseros
vexet (vinxit d) invidia, quos iniquitas iudicantium fastigio potestatis
affligit. Officium sedis celsitudinis tuae, sine quo necessitates publicae
nequeunt expediri, per infortunia multa iam saucium medicinam nostrae
curationis exposcit, quae dudum potuisset adhiberi, si suggestio similis ante
manasset. 1. Hac igitur mansura iugiter lege sancimus (sancimus g
decernimus d.O), ut quisquis ex officio praetoriano, priusquam
militandi finem consummatis per ordinem temporibus sortiatur, sub attestatione
gestorum testimonio praefecturam regentis honestam meruerit missionem, seu
quietis studio sive alterius amore militiae, nullam sustineat de non peractis
stipendiis quaestionem fiduciam perpetuae securitatis habiturus. 2. Praeterea
numerarios praetorianae sedis, penes quos publicarum rationum notitia
consistit, sive privatos (add factos Meyer.app.) sive
aliam (alias d.O) militiam fortasse sortitos, post quinquennium
discussionibus subiacere prohibemus. Intra hoc enim tempus vestigari (vestigare
d investigari O) facile quamvis latens veritas potest. Et certe
nullius tam gravis debet esse condicio, ut terminum non habeat sollicitudinis
et timoris. 3. Munimen uberius consideratio flagitat aequitatis. Officium
praetorianum sub quolibet (omit s.q. d.O) expensarum
colore in praeiudicium cautionum vetamus urgueri (urguere g), in cuius
perniciem nequitia creditorum frequenter excogitat, ut pecuniam pro publica
necessitate numeratam privatis simulent profecisse compendiis: quibus hanc
poenam praesenti constituimus sanctione, ut, si quando pecuniam suam sub tali
credendam putaverint esse contractu, eius protinus amissione multentur nihilque
vel ab his quos adversum vetita deceperint vel de publicis rationibus
consequantur. 4. Haec officio praetoriano salutis fortunarumque praesidia
tribuisse sufficiat (sufficiat g sufficiet d.O), cui etiam
mensores, quos pridem habere desiderat, pro mansionum suarum quiete concedimus,
Albine parens karissime atque amantissime. 5. Illustris
igitur et praecelsa magnificentia tua iustissimam legem propriis vulgabit
edictis, ut omnibus innotescat nostro saeculo rei publicae nihil amplius esse
praestandum nisi quod deceat acquiri.
W639/18/3. NV 21.2 (Albino pr.pr. et patricio II d. 26 Dec acc. 27 Dec pp. in
foro Traiani 28 Dec 446 Roma) Cum sciamus et divos principes et clementiam
nostram condendarum legum fomitem frequenter invenisse de precibus, iuvat ex
facto, quod nuper evenit (invenit C1), cunctis profutura sancire.
Illustrem feminam (illustris femina ES Pith.) Pelagiam cum Micce
illustris femina dictare vellet heredem, sed testium copiam non haberet, per
holografam scripturam votum circa praedictam supremae prodidit voluntatis. Nam
(eam Meyer.app.?), quod solum potuit secretius licere morienti,
indicem iudicii sui paginam Caesario viro spectabili tribuno et
notario fratris sui filio secura commisit, quam natalium decus et
propinquitatis religio fidem cogerent (cogerint SL) servare defunctae.
Nec sane electionis suae cura testatricem fefellit. Desideriis amitae Caesarius
obsecutus (subsecutus L) chartam fidei suae creditam iuris et
conscientiae memor eadem qua sumpserat simplicitate vulgavit. Sed illustris
heres ab ambitu cupiditatis aliena nihil de successione praesumpsit, nihil de
corporibus hereditariis vindicavit intra hos modestiae terminos manens, ut
subdito precibus ultimae voluntatis arbitrio non prius se putaret heredem, nisi
nos causae iustitiam probaremus. Recensitis igitur omnibus defunctae iudicium
roboramus, cui praeter filium fratris et litteras suas testes habere non
licuit. Idcirco illustris femina Pelagia pro ea parte, qua heres scripta est,
defunctae potietur arbitrio. 1. Ne tamen huius statuti salubritatem
generi negemus humano, mansura iugiter (igitur d) lege decernimus, ut
quisquis per holografam scripturam supremum maluerit ordinare iudicium habeat
liberam facultatem. Multis enim casibus saepe contingit (contigit
gad.CS), ut morientibus testium numerus et copia
denegetur. Quibus erit de legibus nostris inter ipsa vitae deficientis pericula
(periculosa Pith.) causatio (cautio PM), si propriae manus
litteris scribere quos voluerint non sinantur heredes. Aliis testes itinerum
necessitas, aliis solitudo (solitudo d.ph.XPML
Pith. sollicitudo others) villarum, aliis navigatio non tantum
comitibus expedita (expedita g.S expetita d others)
subducit. Aliorum testatas esse prohibent voluntates hi, qui velut obsessos
conclavibus (cum clavibus g. GL) suis solent custodire
languentes. Nostrae posthac beneficio sanctionis intestatus nemo morietur, cui
fuerit sollicitudo testandi. Late viam supremis aperimus arbitriis: si
holografa manu testamenta condantur (condonantur g), testes necessarios
non putamus. Scripto enim (scriptorum GPM) taliter sufficiet (sufficiat
ga.GXC) heredi asserere etiam sine testibus fidem rerum, dummodo
reliqua congruere demonstret, quae in testamentis debere servari tam veterum
principum quam nostrae praecipiunt sanctiones, ut in hereditariorum corporum
possessionem probata (probatam GES) scripturae veritate mittatur.
(add Cuius heres ex edicto divi Hadriani hereditaria corpora consequitur
nec bonorum possessionis petendae subtinebit necessitatem, quam generaliter
omnibus relaxamus = 637.5 Meyer.app.?) 2. Cum tamen
testium praesentium testator elegerit, legitimum numerum semper oportebit
adhiberi. 3. Necessitatem quoque praecipitem submovemus, quae testatores
hactenus compulit sub unius diei spatio supremum festinato nimis ordiri
(ordinare g) et implere iudicium. Quibus nos licentiam
tempusque largimur, ut voluntatem, quam de rebus propriis mente (mentemque
GXCPM) conceperint, frequenter scribant, frequenter retractent,
frequenter emendent et quot voluerint diebus in tantae (tanta g)
praesertim causae meditatione versentur (serventur G). Haec enim
deliberatio (meditatio E Pith.) nihil immaturum (maturum
d) relinquit cui licebit saepe (sua L) dictata corrigere. 4.
Testes autem (etiam ES) subscriptiones suas uno die vel omnes pariter
vel, si legitimus numerus exiguam moram fecerit, horis praebere diversis sub
obtutibus testatoris iubemus. 5. Praeterea, quoniam (quod L) plerique
deficientium voluntates suas cupiunt esse secretas nec ante vulgari quam luce
priventur, statuimus ac iubemus, ut, si testes rogati paginae, cuius arcana
nescierint, coram testatore subscripserint (omit c.t.s. d), nihil
ex ignoratione testium testamentorum firmitatibus derogetur, Albine
parens karissime atque amantissime. 6. Idcirco
illustris et praecelsa magnificentia tua iustissimam legem et cunctis
generaliter profuturam in omnium celeriter ire notitiam propositis iubebit
edictis, ut facile possit agnosci nostrarum salubritas sanctionum.
447 CALEPIO ET ARDABUR VV CC CONSS
W640/18/4. NV 23 (Albino pr.pr. II et patricio d. 13/10/11 March acc.
27/26/25/28/30 March pp. 6/7 Apr 447 antelata edicto Albini v.i. pr.pr. II et
patricii in foro Traiani Roma) Diligenter quidem legum veterum conditores
prospexerunt miseris et post fata mortalibus, eorum qui sepulchra violassent
(add semper S Paris.4414.4415) capita
persequendo. Sed quoniam noxiae mentes caeco semper in facinus furore rapiuntur
et se ad poenas dudum statutas existimant non teneri, necesse est severitatem
novare (novare GES novari d.O + others), quam
videmus (vidimus g.ô.O) hactenus impune contemptam.
Quis enim nescit quietos sollicitari funestis ausibus manes et horribilem
violentiam defunctorum cineribus inferri (deferri G)? Luce palam
sepulchra caeduntur et quidquid religio vetat in usum licentiae traxit
(tradidit GPM) sacrilega praesumptio. Finis (fines g.d
others) malorum iam nec mortuis datur, in quorum supplicia constructio
miserandae sedis eripitur. Scimus enim - nec vana fides est - solutas membris
animas habere sensum et in originem suam spiritum redire caelestem. Hoc libris
veteris (omit veteris x.Pith.) sapientiae, hoc religionis,
quam veneramur et colimus, declaratur arcanis. Et licet occasus necessitatem
mens divina non sentiat, amant tamen animae sedem corporum relictorum et nescio
qua sorte rationis occultae sepulchri honore (onere O
Pith.) laetentur, cuius tanta permanet cunctis cura temporibus,
ut videamus in hos usus (hoc usum
ps.th.ph.ô) sumptu nimio pretiosa
montium metalla transferri operosasque moles censu laborante componi. Quod
prudentium certe intellegentia recusaret, si nihil crederet (crederet
g.GXCS crediderit EM.ps.th.ô
Paris.4408.4409.4414.4415) esse post mortem.
Nimis barbara est et vesana crudelitas munus extremum luce carentibus invidere
et dirutis per inexpiabile crimen sepulcris monstrare caelo reliquias
humatorum. 1. Huius nefandi sceleris inter ceteros reos vehementior clericos
querella persequitur, quos portentis talibus immorantes frequenter aspexit dies
tristior (districtior S.d.x
Paris.4408.4414.4415 Pith.). Ferro accincti
vexant sepultos et obliti numinis caelo ac sideribus praesidentis cinerum
contagione pollutas sacris altaribus manus inferunt, tanto in profundum
caliginem conscientiae suae stupore demersi (dimissi ps.
Paris.4410), ut reverendis audeant interesse mysteriis
(ministeriis X.ps Paris.4408.4411
Pith.) et post excidia funerum credant deum posse placari, quem nocentes
precantur incassum, quem vita melior exorat. 2. Commissorum talium foeditatem,
ne diutius tempora nostra maculentur, hac edictali lege damnamus. Quisquis
(quicquid M si quis ps.) igitur sepulchra profundae violator
quietis et lucis ipsius hostis effoderit, quisquis (quicquid M) ex his
quaelibet marmora vel saxa sustulerit, poenae mox habeatur obnoxius (innoxius
O). 3. Servos colonosque in hoc facinore deprehensos duci protinus ad
tormenta conveniet (convenit th.x.ô.S). Si de
sua tantum fuerint temeritate confessi, luant commissa sanguine suo; si dominos
inter supplicia nullo interrogante nexuerint, pariter puniantur. Ingenui
quoque, quos similis praesumptio reos fecerit, si fortasse plebei et nullarum
fuerint facultatum, poenas morte persolvant; splendidiores autem vel
dignitatibus noti bonorum suorum medietate multati perpetua notentur infamia.
5. Clericos vero, quos tam diri operis constiterit (constitit
XC.ph) auctores, dignos credimus (credidimus L) maiore
supplicio: vehementius enim coercendus est quem pecasse mireris (mireris
g.M miraris S Pith.), scelus omne gravius facit
claritudo personae. Intolerandum, nimis execrabile, non ferendum induere nomen
et titulum sanctitatis et abundare criminibus. Quisquis igitur ex hoc numero
sepulchrorum violator extiterit, ilico clerici nomen amittat et (add sic
Eb Paris.4409 Cuiac.ed.1) stilo
proscriptionis addictus perpetua deportatione plectatur. Quod ita servari
oportere censemus (censuimus Vat.1050), ut nec ministris nec
antistitibus sacrae religionis in tali causa statuamus esse parcendum.
Facessant querellae: nullius innocentiam sauciamus, nocentes tantum lex nostra
persequitur. 6. Sed quoniam plerumque statutis salubribus (salubrioribus
L) dissimulatione venalium iudicum negatur effectus, praesenti iubemus
edicto, ut provinciae moderator adminiculo municipum fultus censuram nostrae
legis exerceat. Et licet nemo reus possit fascibus ac securibus reluctari, si
quis tamen extiterit sic superbus, sic impotens (potens GS impudens
Cuiac.ed.2), sic rebellis, in cuius nequeat ire
supplicium, amplissimas potestates directa relatione mox instruat, ne severitas
iusta (severitatis iustitia S) lentetur. 7. Quod si (add rectores
Epit.Mon. Pith.) violatores sepulchri (add quis
Meyer.app.?) quos potuerint secundum formam sanctionis huius
punire neglexerit vel de superioribus referre distulerit, facultatibus et
honore (honoribus ps.th.x) privetur. Cuius quisquis, sive
adhuc in potestate positi sive privati, propter omissam poenam violatoris
sepulchri voluerit accusator emergere, habeat liberam facultatem (potestatem
Epit.Mon. Pith.). Nec delatoris formidet invidiam
(iniuriam Paris.4409.Leid. Pith.), cum praemio
magis dignus sit, qui se constanter improbos odisse monstraverit (probaverit
Vat.1050), Albine parens karissime atque
amantissime. 9. Illustris et praecelsa magnificentia tua legem, quam
pietatis et religionis amore concepimus (omit legem ... concepimus
g), provinciis provinciarumque rectoribus celeriter innotescere
propositis iubebit edictis ut criminosis poena reddatur, innocenter viventibus
gratulatio, pax sepultis.
W641/18/5. NV 24 (ad Florianum com.sacr.larg./pr.pr. d. 25/26 Apr 447 Roma)
Inter cetera, quae perennitatis nostrae mansuro saeculis ordinamus imperio
(imperio O imperium gd), hoc quoque, quo (quoque quo g
quia et O quod et Pith.) aerarii nostri commoda tueri posse
salubri suggestione probamus, (add quod Pith.) maiestatis nostrae
sancimus oraculo, ne ulterius furtiva negotiatio et claris urbibus rarum faciat
mercatorem et obscuris ac reconditis locis in damnum publicae functionis lateat
turba mercantum, Floriane frater amantissime. 1. Idcirco
illustris auctoritas tua pragmatici nostri tenore comperto iuxta sciat
suggestionem suam omnes, qui declinatis urbibus per vicos portusque quamplures
possessionesque diversas (et per diversa loca Phill.) exercent
(add ut publici functionis lateant Phill.) negotiationis
officium, pro aerarii nostri commoditate retinendos, ut secundum modum, quam
iustitia suaserit, aurariam functionem cogantur agnoscere: gravis multae
condemnatione proposita his, qui huiusmodi negotiatores in fiscale dispendium
putaverint cohibendos (cohibendos Meyer contuendos libri). Aequum
enim est eum, qui praeceptis nostris crediderit obviandum, facultatum suarum
subire discrimen.
W642/18/6. NV 7.3 (Floriano com.sacr.larg. d. 25 Apr 447 Roma) Aequum est
serenitatem nostram provida oraculi nostri constitutione sancire, ne (nec
G) aut (delete aut Beck Meyer.app.) impune
quemquam temerario contemptu, deserta officii sui militia, licuerit segnis otii
(socii d) elegisse desidiam, aut (et Beck
Meyer.app.) in posterum proposita interminatione cavere, ne quis
audeat inconsulto iudicis sui testimonio militiae sacramenta deponere, Floriane
frater amantissime. 1. Unde illustris auctoritas tua pragmatici
nostri secuta praeceptum sciat secundum suggestionem suam (tuam
d.O) palatinos omnes sacrarum largitionum, qui stipendiis non
peractis sine testimonio vel auctoritate praesulis sui ad ecclesiastica
obsequia aut (aut Meyer.app. et d.O) ad aliam
transiere militiam, nomine clericorum et privilegio cinguli superioris exutos
palatino officio ac militiae, quam contumaciter reliquerunt, protinus esse
reddendos: atque hoc circa universos oportere servari (servare g), quos
intra triennium post militiae commutationem pragmatica huius sanctionis forma
reppererit, ceteris vero non movendam penitus quaestionem, qui prolixioribus
(prolixioribus g.O Pith. pro levioribus d) temporum
spatiis muniuntur: 2. hac in futurum praeceptione servata, ne cui (omit
cui g) liceat sine iussu et testimonio praesidentis vel deserere vel
commutare militiam; provinciarum (provincialium A) iudices esse
cogendos, ut tabularios largitionalium titulorum ad amplitudinis tuae sedem
(sedes Pith.) cum ratiociniis instructionibusque transmittant
noverintque in procurandis exactionibus legibus se teneri (retineri d).
Dubium enim non est eum fore et nobis et legibus nostris obnoxium quisquis
maiestatis nostrae praecepta lentaverit.
W643/18/7. NV 25 (Albino/ad Albinum pr.pr./et patricio II d. 3/2 June/Jan/5/4
July pp. in foro Traiani 9 June 447 Roma) Cum iuris aequitas omnibus dominis in
commune permiserit fructu libertatis (liberalitatis OG) et praemio
fortunam mutare (vitare ph.Pith.) servorum nec manumissoris
posteros his graves esse conveniat, quos meliore iudicio tanti muneris auctor
evexerit, duras nimis benemeritis credimus sanctiones, quae sic opprimunt
(comprimunt Pith.) sub ingrati actione libertos, ut ab heredibus
defunctorum praecipiant (praecipiantur Meyer.app.?) in servitutem
vocari (vocare g), tamquam contra iniuriarum vel superbiae reos nulla
nisi abrogandae libertatis poena sufficiat. 1. Huius ergo statuti vigorem
benignius corrigentes mansura iugiter lege decernimus, ut, si quis ex familia
sua cuiuslibet sexus homines libertate donaverit, eius heredes, sive extranei
sive filii seu filiae seu nepotes neptesque fuerint vel propinqui cuiuscumque
cognationis et nominis, manumissos non teneant ad obsequiorum necessitatem
nullamque contra ingratos habeant actionem, sed, quod minime remur, si
contumeliam fortasse pertulerint (protulerint G), ad cohercendos
iniuriarum reos utantur iure communi. Nemo sibi nostrae legis obstaculo credat
perire vindictam: late adversum noxios severitas patet. Hoc unum genus ultionis
nostro saeculo venturisque temporibus nulli prorsus sperare permittimus, ut in
ius vocati postulet servitutem. Iustitiam praesentis edicti, si bene sentiant,
famae praestamus heredum, ne videantur non (omit non d)
agere causam doloris, sed exercere potius cupiditatis ardorem. 2. De
successionibus etiam, quas latius et obscurius veteres protulerunt, compendium
lucidae definitionis adhibemus. Itaque libertus, qui civis Romani
(civitatis Romanae Meyer.app.) privilegium fuerit consecutus,
sive unicum pignus seu plures cuiuslibet sexus habeat filios, cum mori
coeperit, suboli suae omnes proprias si maluerit facultates supremo securus
dimittat arbitrio. 3. Quod si nulla prole gaudebit, quattuor uncias bonorum
suorum manumissoris filio vel, si plures erunt, filiis derelinquat (relinquat
d.O) aut, si filiorum nullus extiterit, nepoti ex filio vel
nepotibus eandem deputet portionem. 4. Filias vero manumissoris earumque filios
et nepotes impune praetereat, nisi forsitan aliud amor suaserit voluntasque
morientis. 5. Ne quid autem scaevis interpretationibus calumniantum
(calumniantum g.O others calumniantium d.G)
moliantur insidiae, quod pro liberto statuimus pari sibi munere etiam liberta
defendat. 6. Praeterea intestatis libertis filius filiave nepos neptisve vel si
plures superstites fuerint, dummodo liberi civesque Romani, pro totius
patrimonii soliditate succedant. 7. Nam si nec filios habuerint nec nepotes,
reliquerint (reliquerint GS dereliquerint E) tamen patrem matrem
fratrem sororem pari libertate gaudentes, medietatem sibi intestatae
successionis haec de supradictis persona defendat quae gradu potior invenitur,
aliam vero medietatem manumissorum reservamus heredibus: quos tunc respiciet
omnis hereditas, si intestato expressa necessitudinum nomina defuisse
constiterit. 8. Ipsis vero manumissoribus nihil penitus derogamus, quibus ius
patronatus integrum semper manebit salvumque durabit quidquid vel prisci iuris
auctoritas vel superiorum principum sanctiones contra ingratos detulere
libertos. 9. Sed ne (neque d) penitus sibi reverentiam posteri causentur
negatam, statuimus et iubemus, ut adversum manumissoris filios et nepotes
liberti libertaeve in nullis omnino causis testimonium dicant. Quod si, licet
nihil valiturum, dixerint, puniantur, Albine parens karissime
atque amantissime. 10. Illustris et praecelsa magnificentia tua
propositis reverenter (evidenter E Pith.) edictis cunctorum
sensibus aequitatem nostrae legis insinuet, ut, quanto studio et detestemur
(detestamur E) iniustos et libertati tribuamus favorem, totus ubi noster
est orbis agnoscat.
Tenure of western quaestor no.18 ends
448 POSTUMIANO ET ZENO VV CC CONSS
W644. NV 26 (Albino pr.pr. et patricio II d. 3/5 June/5/7 May 448 Ravenna)
Gloriossisimus principum dominus Theodosius clementiae meae pater leges a se
post Codicem nominis sui latas nuper ad nos, sicut repetitis constitutionibus
caverat, prosequente sacra praeceptione direxit (direxerat s2), Albine
parens karissime atque amantissime. 1. Illustris et
praecelsa magnificentia tua nostrorum quoque apicum tenorem secuta perferri eas
in notitiam omnium cum superdicta venerabili iussione simul missa, quae nihil
dubitationis relinquit (relinquet ds1x.O), tam suis quam
provincialium iudicum decernet edictis, ut, sicuti uterque orbis (urbis
g.d.s.x) individuis ordinationibus regitur, isdem
quoque legibus temperetur.
449 ASTYRIO ET PROTOGENE VV CC CONSS
Tenure of western quaestor no.19 begins: Boethius?
W645/19/1. NV 27 (Firmino pr.pr. d. 17/16/20 June Ravenna pp. 20 July 449 sub
edicto Firmini v.i. pr.pr. in foro Traiani Roma) Boni principis cura vel prima
vel maxima est quietem provincialium propitia (propria GS) sollicitus
mente tractare, quibus quanto plus fuerit humanitatis impensum (expensum
ES Paris.4414.4415), tanto pronius amor devotionis
incumbit. Haec est enim natura mentis humanae, ut quod amittit (admittit
GECL.x) ex commodo compenset in gratia et animos praestitis
largioribus (d.O Paris.4411 Pith. largiores
Meyer.app.?) interiore quodam vinculo caritatis obstringat. Iuvat
(iubet GS Paris.4409) itaque iuris perpetui enfyteutici
patrimonialis, iuris rei publicae vagas aeternasque calumnias et nullo temporum
(tempore d.ps.ph.x.E
Paris.4410) fine conclusas certis et designatis terminis
limitare. Quam nobis necessitatem ferendae legis iusta imposuit querimonia
plurimorum. Quis ferat institui iurgia, quae avi ac proavi nescierunt? Quae
alia improbum litigatorem tam valida defensio submovebit (submovet
ps.th Paris.4409 submovit D.x), si
possessorem nec saecula in infinitum transacta defendent (defendant L)?
1. Praeter tantae aetatis iniuriam vehementer offendit, quod quibusdam nec
militiae suae privilegia suffragantur. Diuturno excubiarum labore perfunctis
impingi contumeliosam status comperimus quaestionem et, quos verecundiae
(verecunda Paris.4410) attestatione, natalium splendore
conspicuos praeclara scriniorum officia probaverunt, naevo erubescendae
obiectionis urgueri, emeritos aulicis honoribus viros trahi ad laqueos
vilissimi colonatus et tunc periculosius (perniciosius GEXCPM.ph.
Paris. 4409.4410.4414.4415) laborare, quando
post continuos observationum labores et residuo vitae optata debent quiete
gaudere. 2. Domini vernulas suos fidelius (fideliter ES
Paris.4409.4414) servientes, cum libuerit, iugo servitutis
absolvunt, et, quod esse non poterant qualitate nascendi, manumissionis
beneficio consequuntur. Indignum facinus deteriorem condicionem liberis esse
quam servis, ut humilis abiectaque fortuna (persona ph. Pith.
Cuiac.ed.2) legibus quod non habebat acquirat, nobilior quod
habuit obtinere non possit. Absit a temporibus nostris, ut id conscientia
nostra permittat. Quin immo hunc nobis gloriae titulum vindicamus, ut nostro
studio gravissimae consuetudinis licentia comprimatur: decet (add enim
ph.ps.th.OD Paris 4409.4411.
Pith.) nostris specialiter remediis veternosae valetudinis adversa
curare. Medicinae huius laus aeterna contingit, cum nos tam
(g.ps.th.x.P3L Paris
4410 Pith. nostrae O nostri others) salubris
aequitatis auctores aetas et praesens et futura declaret. 3. Ad quam
benevolentiam praecipue nos hortata est lex domini patris clementiae meae
Theodosii perennis Augusti, qua virtutum suarum morem (morem g.O
more d others) secutus humano generi profunda quiete prospexit
constituens post triginta annos nulla penitus iurgia, quae medio tempore mota
non fuerant, excitari. Cuius invicti principis laudibus etiam praesentem legem
necesse est applicari. Illam namque pia mente praestando (praestandam
Paris.4409 Pith.) viam huic alteri praebuit, qua beneficia
eius latius panderentur. Praecipimus igitur propter quorundam pravas
interpretationes (interpellationes E), quibus sanctio memorata non
sufficit, dum minutias iuris et captiosa (copiosa G) verba sectantur
(recitantur G), ut quae specialiter iussa sunt specialiter abrogentur,
cum generalitatis designatio universa consumat, nec aliquid esse possit
exceptum, quod non per illud venerabile constitutum hoc peremptorio vocabulo
concludatur. Dicendo enim 'omnia' nullum penitus cuiuslibet litis aut
causationis fomitem derelinquit (dereliquit GXC.ph
Paris.4409). 4. De originariis et colonis, inquilinis ac servis
utriusque sexus, peculiis atque agnationibus designati iuris, id est perpetui
patrimonialis enfyteuticarii et rei publicae, post triginta annorum curricula
nulla deinceps actio moveatur. Et negotium de quo per expressa tempora
sollemniter nemo pulsavit, novum nemo proponat (ponat
Paris.4409). 5. Quod in omnium consummationem causarum iussum
(iustum Cuiac. Pith.) est debere servari. Aequum est enim tot
annos sine interpellatione decursos nullo nomine, nulla prorsus (protinus
EaS) occasione subverti. Ac, si constiterit memorati temporis
intercessisse silentium, etiam has causes, quae sub fiducia legum praesenti
sanctione ablatarum motae sunt nec finitae, huius sacrae praeceptionis
auctoritate volumus aboleri, quia, ut incohari tales nolumus (volumus d)
actiones, ita male incohatas haberi (habere
g.ph.ps.th. Paris.4409) oportet
extinctas. 6. Intra haec sane tempora si coepta lis fuerit de originariis vel
agnatione cespitis designati, hanc formam erga possidentes servari praecipimus
(praecepimus ps.th. Leid.), quae lege divi parentis nostri
Honorii de colonis utriusque sexus iuris privati evidenti definitione
conscripta est: scilicet ut a persona feminea viginti annorum, a virili
triginta repetentem praescriptio obiecta submoveat. Quam (quam
g.d.x.ô.OSLD quod others) et in
illa parte observari convenit, quae statuta (instituta ph.) est de
agnatione talium personarum. 7. Et licet rem omnibus causis generaliter
profuturam a nemine temerari posse credamus, tamen, ne quos sacrilega temeritas
(sacrilegae mentis Pith. Cuiac. ed.2) ad
subreptionem quacumque compellat audacia, praesumentes triginta librarum auri
poena percellet. Eadem manebit palatinum officium utriusque aerarii nec non
officium culminis tui vel cunctarum iudicum provinciarum, ut pari sorte quae
salubriter (sublimiter S) constituimus periculo etiam salutis suae
illibata conservent, Firmine parens karissime atque
amantissime. 8. Illustris et praecelsa magnitudo tua, per quam novimus
universitatis quietem studiosa diligentia custodiri, legem cunctis provinciis,
universis litibus applicandam propositis vulgabit edictis, ut post triginta,
sicut dictum est, annos perniciosa diversarum omnium causarum propositio
conquiescat (quiescat Db).
W646/19/2. NV 28 (Opilioni mag.off. d. 11 Sept 449 Ravenna) Libenter accipimus
(accepimus g), quotiens necessaria suggeruntur. Tantum enim laudis est
veterum statuta servare quantum necessaria provida mente sanxisse; eadem ratio
est praestare beneficia et praestita (praesentia x Cuiac.
ed.1) custodire. 1. Igitur sublimitatis tuae, quae magnanimitate
sui nostris temporibus proficere iudicat quidquid rationabili sollicitudine
providetur, suggestionem sequentes agentum in rebus scholae, quorum labores
sollicitudines vigiliae tantae sunt (sunt Os2 sint s1x),
ut soli quidquid oneris est et profiteri et efficere videantur, hac edictali
lege consulimus, ut, quae (quod O) vetustas pro remuneratione sui
praestitit et intercepta iam diu fuerant, consequantur: scilicet ut inconsulto
principe, qui ex eadam schola ad obsequia praefecturae praetorianae post
infinita discrimina et consumpta (consumptae gbdsx) aetatis parte
meliore pervenit, primores designati officii nil (nihil x) usurpent,
neque praefectianus aliquis summae sumat (suae praesumat Cuiac.
ed.1) militiae sacramenta (omit neque ... sacramenta
x) neque matriculis eximatur praeter eius conscientiam atque consensum,
ita ut eadem matricula officii praetoriani in principis potestate consistat. 2.
De (et x Cuiac. ed.1) annonis atque emolumentis
principibus nihil per (pro Pith.) iudicum avaritiam (avaritia
d.O) subtrahatur. Debent enim plurimis (pluribus g)
remediis adiuvari, quos novimus, ut ad hoc veniant, plurima pericula sustinere,
Opilio frater amantissime. 3. Illustris itaque auctoritas tua
haec, qua merito constituta sunt, praecipiet pro sua aequitate servari, ut spe
certa recuperandi praemii antiquitus deputati in necessitatibus publicis
fidelius elaborent, quoniam, ubi certus fructus est, illic studiosius laborare
delectat: multa decem librarum auri statuta, si quis legis huius obviaverit
constitutis.
450 VALENTINIANO AUG VII ET AVIENO VC CONSS
W647/19/3. NV 1.3 (d. 5/4 March 450 recitata in senatu per virum
illustrem proconsulem Postumianum 14 March 450 Roma) Impp Theodosius et
Valentinianus Augg consulibus praetoribus tribunis plebis senatui suo salutem
dicunt. Si vos liberique vestri valetis, bene est: nos exercitusque nostri
(noster G.ph vestri Paris.4413.4415)
valemus. Licet aliae occupationes (occasiones GPM) extiterint,
(add haec Meyer.app.) ultra differri (deferri
d.ph.psa.G) non potuit: apud verecundam enim
conscientiam (add pars PM) mendacii genus est promissa tardare.
Sciamus licet devotione possessorum fiscalia (add vel L) nulla
vel parva deberi, tamen quod in huius (huiusmodi ps) discussionis
officio et nullius et modici una eademque condicio est, evidenter exponimus,
cur designatae necessitati (designata necessitate C) placeat subveniri
(subvenire E.ps Paris.4410). Putabitur enim
coniventia, nisi (si S.ph) nostro studio corrigatur. 1. Quantum
ad propositum nostrum attinet, provincialibus undique volumus esse consultum et
diversis fessos incommodis sufficientibus beneficiis adiuvare. Verum obstitit
(obstat ES) invida plerumque subreptio, quoniam iam non potest tantum,
quantumlibet intenta, cogitatio providere, ut improbis (probis th) etiam
latentes nocendi aditus obstruantur. 2. (add Nec E) Discussores
ad provincias non electi, sicut comperimus, sed ambientes ire dicuntur, quod,
nobis et proceribus nostris aliarum sollicitudinem mole (more
d.ps.th.ô1) constrictis, efficere (efferre
E Pith.) inveniunt (inveniuntur edd.) otiosi. Hoc modo
facultates possessorum miserabiliter conciderunt (convaliscunt M): et
hinc maius (magis O.ph.ps.th) incommodum, unde
remedia debuere certa provenire. Ubi trepidam provinciam talis discussor
adierit (adiret XCPM) stipatus calumniarumque ministris superbia elatus
inter obsequia sumptuosa, expetit adminicula provincialis officii, scholares
etiam saepe coniungit, et multiplicato et (multiplicatoque G) hominum
numero et officiorum, quantum avaritiae libuerit, terror (error XCPM)
extorqueat (exerceatur G). Prima sunt venientis exordia, ut proferat et
revolvat super diversis numerosisque (innumerisque Paris.4409
Pith.) titulis terribiles iussiones: praetendit minutarum supputationum
caligines inexplicabili obscuritate confusas, quae inter homines versutiarum
nescios hoc amplius agunt (habent Paris.4409), quo (quod
d.th.ô.G) minus intellegi possunt (possint
ESL). Securitates expetunt annorum serie et vetustate consumptas, quas
servare nescit simplicitas et fiducia nihil debentis. Re vera enim aut,
quoquomodo (quomodo PaS.ph Pith.) pereunt, quasi
iusta contingit occasio depraedandi aut, si extant, redimendum est, ut ferantur
accepto. Ita fit, ut apud improbum rei arbitrum merito noceat chartula, cum
perit, nihil proficiat non perisse. Innumerae deinde clades, saeva custodia,
suspendiorum crudelitas et universa (universorum ph.ps) tormenta,
quae interea, laetus et crudelitatis pertinax, egregius quaesitor expectat
(excogitat ô). Collega furtorum palatinus hortatur, instat
apparitio turbulenta, urget (urguet GEPMSL.ps) immitis executio
militaris. Indignum facinus haec de civibus velut inter hostes pecuniae
placitis, non allegationum iustitia, non miseratione finiri. Tanta vexatio cum
nihil umquam fisci utilitatibus prosit, tamen non desinit (desinit
G.d.ps.th Paris.4410) iterari
(iterare ES) quasi aliquid efficaciter gestum: vixdum uno e provincia
decedente (decidente d.ps.th.ESL
Paris.4410 discedente PM) cum novis auctoritatibus est ire
alterum aeque provincialibus obfuturum. 3. Hunc nos, patres
conscripti, fomitem perniciosi ardoris extinguimus nec patimur ulterius
ad exhaustorum (exactorum GE.ps.th) interitum desaevire
(deservire d.GE Paris.4410). Nobis perit deterior
possessor effectus, nobis proficit non gravatus. Venduntur indutiae his qui non
possunt esse solvendo, cum dilationis redemptio (redempti
d.th.ô.O) publicam magis attenuet (attenuit
ES.d.ps.th Paris.4410) functionem.
Amittit (amittet M) sine dubio fiscus, quod commodo suo exactor
augmentat. Superiorum igitur, patres conscripti, omnium temporum
reliqua tam arcalium quam utriusque aerarii usque ad incipientem primam
indictionem iubemus ad indulgentiam pertinere: nemo prorsus quaelibet usque ad
designatum tempus transacta discutiat. Sola est numquam calumnianda securitas,
quam aeternitas nostra concedit. 4. Licet hanc humanitatem cunctis ad quietem
sciamus posse sufficere, tamen addimus (addemus L
Paris.4410), quo provisio nostra magis possit grata praestari
(praesentari S): nemini deinceps licebit ad hoc negotium arbitrio unius
iudicis aspirare. Utrum mitti debeat inspector, publicus tractatus ante
deliberet sublimis viri parentis patriciique nostri nec non (add et
E Pith.) magnifici viri praefecti praetorio, qui communionis
utilitate (PM Paris.4410 utilitatem most) virtutum
suarum magnitudinem nobiscum pervigiles et cogitant et tuentur: cum aulicis
potestatibus pro sua moderatione disponant, si iusta necessitas cogit (coget
PM), qualis persona mittatur. Nihil impudenter (imprudenter
d.E Pith.) audebit, quam elegit talium virorum examinatus
assensus. Necesse est ab eo integritatis reverentiam custodiri (custodire
d Paris.4410), qui novit tot se custodes habere quot (quot
OGCS quod others) iudices. 5. Aliter pergenti ad provinciam et
fortunarum et famae iubemus esse discrimen; revocetur (revocatus GPM)
publici timore periculi, quam occulta cupiditas festinare compellit (compellet
XCPM). Similis condicio manebit officium eius potestatis, quae
discussorem mittere cupiens non fideliter suggesserit attestatione gestorum
formam (normam Paris.4409) mittendi quam statuimus debere
servari. 6. Sardiniam ad hoc excipi placuit, quoniam apud nonnullos calliditate
quadam maxima pars pecuniae resedit (residet XCPM.ps), quam
exactam publicis oportuit erogationibus applicari: cum satisfecerit, ad ipsam
quoque beneficia nostra perveniet. 7. Illustris viri comitis rei privatae
insinuatio patefecit dudum nostram clementiam praecepisse intra Africam, sicut
per alias provincias, adiectione quinquennii pretium distractorum praediorum ad
emptoribus debere suppleri (supplere L impleri
Meyer.app.?); palatinos super hac re olim directos (palatinos
directos OG.d.ps.th.ô palatini directi
others) necdum quid profecerint (profecerint OG proficerent
XC.d.ps) rettulisse. Quare nolumus hunc titulum
interpretationi huiusce (huiuscemodi d.L) iussionis adiungi, ne
sub occasione orationis accepta consumant. Dici enim reliqua non possunt, unde
non residua pars, sed omnis quae sperari (add non S) potest summa
debetur (debeatur GES). ET MANU DIVINA. OPTAMUS VOS
FELICISSIMOS AC FLORENTISSIMOS NOSTRIQUE AMANTISSIMOS PER MULTOS ANNOS BENE
VALERE, SANCTISSIMI ORDINIS PATRES CONSCRIPTI.
W648/19/4. NV 29 (Epityncano pr.urb. d. 24 Apr 450? Roma) Publicis commodis et
sacratissimae urbis utilitatibus amica suggestio magnitudinis tuae clementiam
nostram more solitae provisionis admonuit, ut naviculariorum corpori per tot
detrimenta lassato remedia praestaremus: quorum privilegiis sufficere
constituta vetera potuerunt, nisi haec temeritas illicitae usurpationis
infringeret, Epityncane parens karissime atque
amantissime. 1. Unde illustris magnitudo tua hac
nostri (nostri d.O nostra g) pragmatici (pragmatica
O) sanctione cognoscat iuxta (iuxta O Pith. ut iuxta
g ut iustam d) suggestionem suam navicularios, qui munus proprium
defugerunt (defugerunt Meyer.app. diffugerunt others), ad
corpus suum cum agnatione et peculiis reducendos, omni vel coniunctionis vel
obnoxietatis vel cuiuslibet personae privilegio et defensione submota: eorum,
qui sine heredibus obierunt, substantiam quolibet alienatam titulo ab his
vindicari (vindicare ga), qui (quia d) memoratae serviunt
functioni. 2. Navem nec facere novam nec instaurare intra capacitatem
quadraginta cuparum liceat ei, a quo hoc munus videtur esse susceptum.
Privatorum naves legitimae capacitatis necessitatem huius functionis singulis
cursibus, minores vero binis solidis adiuvabunt, ut necessarium corpus
saluberrimae provisionis auxilio sublevatum devotionem solitam redintegratis
viribus possit agnoscere.
Theodosius II died on 28 August 450.
IMP VALENTINIANUS AUG
W649/19/5. NV 30 (Opilioni/Ofilio mag.off. d. 3 Oct 450 Roma) Merito
amplitudinem tuam de statutis prodecessorum (praedecessorum O
Pith.) tuorum (nostrorum O) contrariis inter primicerium
lampadariorum et sequentes eius habitis videmus (vidimus g videmur
d) retulisse, ut, quod pro verecunda moderatione ipse non poteras
(poteras d.O poterat g), nostra sententia definiret. 1.
Magnae prudentiae est reverentiam melioribus servare decretis, Opilio
frater amantissime. 1. Illustris itaque auctoritas tua iuxta
rationabilem (iustam rationabilemque O) suggestionem suam (tuam
Pith.) perpendentis (perpendentis Meyer.app. perpendentes
g.d) et brevia nimis et longiora tempora hac edictali lege nos
statuisse cognoscat, ut primicerius lampadariorum tres annos in primatus
(primatus g Cuiac. privata O Pith.) administratione
consistat, quatenus hoc labore perfuncto sequentibus ad processum copia
tribuatur, ut neque ille diurnitate posterioribus onerosus exsistat neque
sequentes nimia expectatione languescant. 2. De absentibus quae amplitudinis
tuae suggestio patefecit, serenitas nostra confirmat: hoc est ut, si biennio
quis (quis Meyer.app. suis libri) afuerit (s.b. suis
officiis q.a. Seeck), unum ei, triennio duo, quadriennio tres merito
praecipiat (praecipiet g.GO properet Cuiac.) anteponi; sin
(si d.) vero quinquennio, matriculis eximatur, ut et desides
(desidem Pith.) poena percellat et sedulis observationis suae
competentis praemia concedantur.
451 ADELFIO VC CONS
W650/19/6. NV 31 (Firmino pr.pr. et patricio d. 31/22/30/12/11 Jan/Dec
acc. 3 Feb 451 pp. in foro Traiani Roma) Cum pure et fideliter observari
debeant quae caventur in legibus, latam dudum (legem O) de colonis
originariis fucum pati quorumdam maligna mente cognovimus (comperimus
O). Nam (obnoxius Meyer.app.?) cum is, a quo discessit
obnoxius (post nam Meyer.app.?), triginta annorum
repellatur obiectu (insert e.g. is eum sibi vindicet apud
quem triginta annos probatur implesse, vel is cum quo maximum tricennii partem
habitavit, si ES Cuiac. Sichard.) eundo per hos atque
alios designatum tempus absumit (absumit O Meyer.app.
assumit others): ita contingit, ut, cum ille pereat a quo fugit nec huic
ad quem venit possit acquiri, mansionum permutatione desinat esse quod natus
est, libertatem, quam nascendo non habuit (meruit ph.
Pith.), fugae sibi assiduitate defendens. Nulli umquam nisi colono
fugitivo culpa sua praemium fuit: ea causa incipit melior effici (fieri
L), qua poenam meretur. 1. Quod tamen sufficit hucusque licuisse. Nam cum prior
dominus obice legis excluditur, illi eum iubemus acquiri, apud quem eosdem
annos statuti temporis probatur (probetur GXPM) implesse. Quod si
propter conclusionem tricennalem et ad vim praescriptionis (praescriptionis
d.O. interpretatio praeceptionis g.ESL)
eludendam (excludendam ES) aequaliter habitet (habitet
g.XCPM habitarit O) per diversos, is eum vindicet iure
colonario serviturum penes quem a die primae fugae triginta annorum posteriora
tempora concluduntur; alias huic lucro cedat, cum quo maximam tricenii
(triennii G) partem vagus et infidus habitator effecit (effecti
OG Pith. efficit gd others). Quod etiam de
mulieribus originariis aeque vagantibus (vacantibus d.NXC)
praecipio (praecipimus GPM |
